Onder deze titel kwam er onlangs bij de redactie een brief binnen. We plaatsen hem hierbij, samen met het antwoord van de redactie.

Geachte redactie,

Religie kan inderdaad opium voor het volk zijn, wanneer religieuze leiders de kant van een onderdrukkende overheid kiezen, maar men dient wel te bedenken dat religie op zichzelf een groot goed is. Ik vind atheïsme de grootste dwaling die er is. Een pure uitvinding van de aristocratie en de bourgeoisie. Lenin en Stalin waren zo dom om godsdienst te onderdrukken, dit uitsluitend om wraak te nemen, vanwege het feit dat de religieuze leiders over het algemeen de kant van de overheid kozen. Het is dom je tegen godsdienst te keren. Juist door religie 'illegaal' te maken, wek je fundamentalistische gevoelens op. (Afghanistan!) Zelfs revolutionairen als de Robespierre bleven vasthouden (aan het bij het volk impopulaire de deïsme) aan religie. (Bij een officiële bijeenkomst liet Robespierre weren afbeeldingen de zonde, de dwaasheid en... het atheïsme verbrand!) Wat dat betreft was Robespierre een stuk realistischer dan Marx, Lenin en Stalin. De communisten in de voormalige 'volksrepublieken' en de Sovjet-Unie hadden geen ordinaire vervolging moeten in zetten, maar hadden de dialoog moeten aangaan met de progressieve elementen binnen de Kerkgenootschappen van de USSR. (En gelooft me, die waren er heus!)
Ik zelf reken mij zelf tot de linkervleugel van het CDA, ik ben Katholiek, beïnvloed door Tolstoi en de bevrijdings-theologie, vrij progressief, maar ik wijs iedere samenwerking met de communisten af, zolang de communisten niet kappen met hun bourgeois-atheïstische opvattingen over godsdiensten.
Ik wil nog iets kwijt:
Waarom werpen communisten zich altijd op als anti-rascistisch? Was het ontslaan van Litvinov door Stalin geen rascisme, uitsluitend omdat Litvinov, als Jood, niet de aangewezen persoon was voor een toenadering tot Hitler. En het verdrag tussen Molotov en von Ribbentrop, was dat geen huichelige zet. En het 'Sovjet-patriottisme' van Stalin, (ook voortgezet door zijn opvolgers) was dat niet gewoon een vorm van extreem-nationalisme (verheerlijking van Peter de grote, zg. vanwege zijn moderniseringen), de verplichtte assimilatie van zigeuners in Tsjechoslowakije, (ze moesten maar een 'normaal' leven gaan leiden), en na de omwenteling aldaar kwam de misdaad aan het licht dat zigeunervrouwen verplicht weren gesteriliseerd! En de verwijdering van Joodse leden uit de partijtop van Hongarije. En om niet te vergeten de onderdrukking van de naar autonomie/onafhankelijkheid strevende volkeren in de Sovjet-Unie en in China.
Begrijp mij goed, ik ben niet anticommunistisch of antisocialistisch, ik voel mij verwant aan het Britse christen-socialisme en het ethisch-socialisme en aan de ideeën van de heer Landauer (volkscommissaris in de Beierse radenrepubliek) en van mevr. Roland Holst, maar het atheïstisch en soms ook racistische karakter van het communisme wekken bij mij angst en weinig sympathie op.

Nick Laarakkers

P.S., ik verwacht een antwoord.

Beste mijnheer Laarakkers,

het is maar goed dat wij zulke gedweeë types zijn, anders had u met uw gebod: "Ik verwacht een antwoord", waarschijnlijk achter het net gevist. De redactie vindt het daarnaast vooral van belang om de vooroordelen jegens het communisme, die u naar voren brengt, te bestrijden. Vandaar.

In uw eerste zin is het al raak. U begint al meteen verkeerd. We citeren Joop Wolff [1]: "Het gaat om de vervreemding. Marx sprak bij dit centrale vraagstuk () nooit over de godsdienst als opium voor het volk. De religieusdenkende mensen dus als schuivers van de opium in de richting van de consument massa. Het is bijna onbegrijpelijk hoe lang dit beeld in stand is gehouden, tegen alle beschikbare authentieke Marx-teksten en uitgaven in. () Marx schreef over "de opium van het volk". En daarin ligt slechts besloten de zucht van het volk zelf naar een gedroomde, andere en betere werkelijkheid." Dat sluit uiteraard niet uit dat er politieke onderdrukkers waren en zijn die religie misbruik(t)en om de bevolking er onder te houden en uit te buiten, maar deze voor de handliggende gedachte is niet het belangrijkste uitgangspunt in de standpuntbepaling van communisten jegens de godsdiensten. Om diezelfde Joop Wolff uit dezelfde inleiding maar weer eens te citeren: "Het marxistisch filosofisch materialisme is niet allereerst de negatie van het theïsme. Het fundamentele is niet: God bestaat niet! Het fundamentele is: de mens bestaat! Het feit van erkenning dat de mens bestaat en het als fundamenteel beschouwen van dat gegeven houden tevens in dat iedere vraag, die de mens stelt vanuit zijn menszijn, ook gesteld moet worden. Ook de vraag naar God."

Het is uw goed recht atheïsme als de grootste dwaling der mensen te zien, maar Lenin en Stalin er van betichten dat zij de godsdiensten onderdrukten, getuigt op zijn zachtst gezegd van een gebrek aan kennis. Een aantal voorbeelden waarmee we uw kennis wat kunnen opfrissen:

Een citaat van Lenin: "De eenheid van de werkelijk revolutionaire strijd van de onderdrukte klasse voor een paradijs op aarde is voor communisten belangrijker dan de eenheid van opvattingen van de proletariërs over het paradijs in de hemel". [2].

Nog een citaat, deze keer uit de voormalige DDR: "De politiek van de marxistisch-leninistische partij ten opzichte van religieuze gemeenschappen wordt vooral bepaald door het streven een brede samenwerking te bereiken tussen alle vredelievende krachten voor de strijd om het behouden en zekerstellen van de vrede." [3].

In artikel 52 van de Grondwet van de Sovjet-Unie werd "het recht elke of geen enkele godsdienst te belijden en religieuze erediensten te houden of antigodsdienstige propaganda te maken" uitdrukkelijk gegarandeerd.

Artikel 39 Grondwet van de DDR: "Iedere burger van de DDR heeft het recht, een religieus geloof aan te hangen en religieuze handelingen te verrichten. De kerken en andere religieuze gemeenschappen regelen hun aangelegenheden en oefenen hun activiteiten uit in overeenstemming met de grondwet en de wettelijke bepalingen van de DDR".

Artikel 4 lid b Statuten van de Communistische Partij van Nederland: "Godsdienstige overtuiging of lidmaatschap van een kerk zijn geen beletsel voor het lidmaatschap van de partij".

Ten slotte, wij nodigen u uit eens op onze website "DeWaarheid.nu" te snuffelen. U zult er misschien van versteld staan dat wij zo'n beetje de enige groepering in Nederland zijn die consequent wijst op de volkomen onterechte moslimhaat in dit land en de gevaren die daaruit voortkomen.

Wijzen deze citaten, wetsartikelen, website-artikelen op de wil godsdiensten te onderdrukken? Het is een fabeltje dat communisten religieuze mensen zouden willen vervolgen. Zelfs onder Stalin gebeurde dat niet. Wat wel gebeurde: de Russische Orthodoxe kerk was de allergrootste grootgrondbezitter in Rusland. In de Russische kloosters en kerken lagen onmetelijke schatten opgeslagen, schatten waarvoor de arme boerenbevolking zich uit de naad had moeten werken. U noemt zichzelf beïnvloed door Tolstoj, u had dit dus kunnen weten omdat Tolstoj dit onrecht in zijn boeken zozeer aan de kaak stelde, dat hij daarvoor de kerk werd uitgegooid, ook al was hij een diepgelovig christen. Het lag toch voor de hand dat de communisten na de revolutie de kerk gingen onteigenen? Het land ging naar de boeren, de rijkdommen werden benut om de positie van de paupers te verbeteren. En dat was natuurlijk tegen het zere been van de stinkend rijke kerkelijke elite. Vandaar de propagandapraatjes waarin werd voorgesteld dat Stalin de gelovigen vervolgde. In de Katholieke Illustratie verscheen in de dertiger jaren het bericht dat Stalin alle kerken in brand had gestoken, enkele maanden later gevolgd door het bericht dat Stalin nu ook alle priesters in hun eigen kerken had laten ophangen. In diezelfde kerken die eerst waren afgebrand! Een jaar of wat geleden bleek uit een reisverslag van een christelijk zangkoor in een plaatselijke krant dat men zo genoten had van al die eeuwenoude kerken en kerkjes in Rusland. Maar die waren toch door Stalin in brand gestoken? U moet niet alles geloven wat ze u voorhouden.

Ook het antisemitisme van Stalin is volledig uit de duim gezogen. Dat blijkt alleen al uit het feit dat Stalin met joden de grootste conflicten had (bv met Trotski) en met andere joden in goede verstandhouding samenwerkte. Met Kaganovitsj was hij zelfs vanaf zijn jonge jaren bevriend. Stalin dwong tijdens een bijeenkomst met nazi's die plaatsvond naar aanleiding van het sluiten van het non-agressiepact de naziekopstukken te toosten met Kaganovitsj. Of Maxim Litvinov (werkelijke naam Vallach) joods was, is ons niet bekend. Wel was Litvinov degene die al vanaf 1934 onderhandelingen voerde om een anti-Duits verdrag met Frankrijk en Engeland te sluiten. Dat verdrag is er nooit gekomen. In de wetenschap dat Hitler in bondgenootschap met Engeland de Sovjet-Unie wilde aanvallen [4], kon Stalin het zich niet permitteren werkloos af te wachten wat er in West-Europa uit de bus zou rollen. Stalin had maar één zekerheid, namelijk dat Duitsland vroeg of laat richting Sovjet-Unie zou oprukken. Met het non-agressiepact heeft hij dat tijdstip enkele jaren kunnen uitstellen. We kunnen dat toch moeilijk als een huichelachtige zet beschouwen. Dat hij bij het tot stand brengen van dit pact niets had aan iemand als Litvinov lag eveneens voor de hand. Litvinov had zich immers jarenlang voor een geheel andere politieke benadering ingespannen en was als zodanig voor de Duitsers natuurlijk onacceptabel. Overigens was Litvinov een vurig pleitbezorger voor Stalin, zo blijkt bijvoorbeeld uit notities van de ambassadeur van de VS in Moskou uit 1937.

Het ligt niet zo voor de hand om communisten van antisemitisme te beschuldigen, alleen al niet om het gegeven dat miljoenen joden allerlei vormen van communisme en socialisme aanhingen en aanhangen. De Bund was zo'n joodse socialistische organisatie die onder andere ten strijde trok tegen fundamentalistische en Chassidische joden. Marx was joods, dat is toch algemeen bekend, de communistische voorman die decennialang aan het roer stond van de CPN, Paul de Groot, was joods. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

In zowel West- als Oost-Europa komt antisemitisme voor, tot op de dag van vandaag. Het zal echt niet zo geweest zijn dat dit antisemitisme na de communistische revoluties in Oost-Europa daar als sneeuw voor de zon verdwenen is, maar communistische regiems van antisemitisme beschuldigen slaat werkelijk nergens op. Het is voor ons de vraag waarom dit gebeurd. Er zijn zelfs schrijvers die, zonder enig bewijs, Stalin er van beschuldigen net als Hitler een Endlösung op touw te hebben gezet. [5]. Kennelijk wil men, om aan te tonen hoe slecht het communisme wel niet is, alles uit de kast halen, ook al is het nog zo'n grote onzin. Verwijdering van joodse leden uit de Hongaarse partijtop? Hebben wij nooit van gehoord, wel van joden die tijdens de zogenaamde Hongaarse opstand aan lantaarnpalen werden opgehangen door anticommunisten.

Het sovjetpatriottisme was een extreme vorm van nationalisme van Stalin? Van welk nationalisme dan? Stalin was geen Rus maar een Georgiër.

Peter de Grote, die in Rusland algemeen wordt aangezien voor de grootste mensenslachter uit de Russische geschiedenis (en terecht) wordt in West-Europa, en met name in Nederland verheerlijkt. Het Nederlandse koninklijk huis loopt bij iedere Peter de Grote herdenking voorop. Tijdens de tweede wereldoorlog kwam er in de Sovjet-Unie een beweging op gang waarbij alle Russische leiders die succesvol gevochten hadden tegen West-Europese machten als voorbeeld werden gesteld. Uiteraard geschiedde dit vanuit propagandistische overwegingen. De Russen die als geen ander te lijden hadden van het nationaal-socialistische beest konden een steuntje in de rug wel gebruiken. In die sfeer werd niet alleen Peter de Grote aangehaald, maar ook Alexander Nevski, Alexander Soevorov, Michail Koetoezov (die u als Tolstojlezer zeker niet onbekend zal zijn) en vele anderen.

Dan uw beschuldigingen tegen het communisme in verband met zigeuners en andere minderheden. Van verplichte sterilisaties is Oost-Europa is ons niets bekend, wel weten wij dat dit soort praktijken op grote schaal voorkwamen in West-Europa, zelfs tot ver na de tweede wereldoorlog. Ook verplichte assimilatie behoorde tot het programma in West-Europa. [6]. In de voormalige socialistische landen werden etnische en culturele minderheden niet uitgesloten van voorzieningen, ook al was er een zekere dwang om zich aan te passen aan de meerderheid. De positie van deze mensen is er bepaald niet op vooruit gegaan sinds de omwentelingen. Onder het socialisme hadden ze werk en inkomen, huisvesting, gezondheidszorg en konden ze naar school. Nu leven ze in de vuiligheid. En voor we het nu over een probleem van ver weg en vroeger gaan hebben, hoe gaat het nu in Nederland met zigeuners, woonwagenmensen, Turken, Marokkanen, Surinamers etc. In het Nederland van vandaag klinkt alleen nog maar de roep om integratie en onderdrukking van taal, cultuur en eigen onderwijs van deze minderheden, en niet alleen bij rechtse partijen.

Ten slotte uw naar onafhankelijkheid strevende volkeren van de Sovjet-Unie en China. De Sovjet-Unie bestaat niet meer en is uiteengevallen in talloze kleinere staten. Al deze staten zijn straatarm, worden door tirannen bestuurd, geplaagd door burgeroorlogen, godsdienstoorlogen en onderlinge oorlogen. U kunt toch moeilijk in ernst beweren dat de situatie voor de mensen daar sinds de ondergang van de Sovjet-Unie verbeterd is? Dat geldt overigens ook voor Rusland zelf. Alleen al vanaf het invallen van de winter van dit jaar zijn er al weer duizenden dakloze zwervers doodgevroren. Gezondheidszorg functioneert niet meer, bejaarden ontvangen geen pensioen meer, onderwijs en wetenschap stellen niks meer voor, het aantal zelfmoorden is gigantisch gestegen, de wodka vloeit rijkelijker dan ooit, de maffia regeert de handel en de bedrijven. En in het westen maar de schijn ophouden dat met het verdwijnen van het communisme de mensen hun vrijheid gekregen hebben. Dat is de vrijheid om te kunnen verrekken, verder niets.

Misschien heeft deze uitgebreide reactie uw angst voor het communisme weggenomen. Het is bepaald niet te verwachten dat vandaag of morgen een nieuwe revolutie uitbreekt. Dat zal nog wel even duren, wij zullen het in ieder geval niet meer meemaken. Maar als het gebeurt, wees dan gerust, wij komen u niet achterna omdat u gelovig bent. Als u echter meer geld bezit dan u nodig hebt, komen we wel uw portemonnee plukken.

NOTEN:

[1] Uit zijn inleiding bij een heruitgave van "Over godsdienst, staat en het joodse vraagstuk" van Marx, Uitgeverij Pegasus, Amsterdam 1979.
[2] Uit: Socialisme en godsdienst" van Lenin, 1905.
[3] Uit: "Wörterbuch der Marxistisch-Leninistische Philosophie", uitgave 1987.
[4] Zie Mein Kampf.
[5] Edvard Radzinsky: Stalin, the first in-depth biography, 1996.
[6] Lees bijvoorbeeld eens het boekje "Woonwagenvolk" van de activiste Lau Mazirel, Kritiese Biblioteek Van Gennep, 1987.