Door Chris Steijvers.

De komende oorlog om Irak heeft niets te maken met de dreiging die van een Arabische dictator zou uitgaan, het gaat alleen maar om de Amerikaanse oliebelangen. Dit is een veel gehoord geluid. In de NRC van 27 januari jl. verscheen op de opiniepagina een opmerkelijk artikel van ene Thomas W. Lippman, verbonden aan het Middle East Institute te Washington, waarin werd betoogd dat oliebelangen helemaal niet ter zake doen in de komende Irak-oorlog. Zijn betoog komt er kort gezegd op neer dat het voor een land als de VS niet noodzakelijk is om controle over olieproducerende landen uit te oefenen, ze komen toch wel aan olie. "Bovendien leert de geschiedenis dat zelfs landen waarvan de machthebbers ons vijandig gezind zijn, bereid zijn ons olie te verkopen omdat ze het geld nodig hebben", aldus Lippman.

Tot op zekere hoogte heeft Lippman gelijk. De geschiedenis leert ons inderdaad dat nazi-Duitsland een olieslurpende oorlog kon voeren zonder controle te hebben over gebieden waarin die olie werd geproduceerd. Pikant detail in deze is dat de nazi's hun olie voornamelijk van de VS betrokken. Zelfs toen de VS-soldaten met duizenden tegelijk op de stranden van Normandië werden neer gemaaid, leverden bedrijven in de VS olie aan Duitsland. Toch kan men niet voorbij aan het feit dat de Nazi's zich enorm inspanden om via Noord-Afrika en Rusland de oliegebieden van het Midden-Oosten en de Kaukasus te bereiken. Het is die inspanning die hen uiteindelijk zelfs de kop heeft gekost. Voor de langere termijn is het wel degelijk van voordeel wanneer een wereldmacht olieproducerende landen controleert, sterker nog, die controle maakt een macht tot wereldmacht. De VS met zijn enorme behoefte aan olie, zal er zich alles aan gelegen laten liggen om olieproducerende landen aan zich te onderwerpen.

In het Midden-Oosten heeft de VS decennialang een verdeel en heers politiek gevoerd. Alle pogingen van Noord-Afrikaanse en Arabische landen om tot eenheid te komen, werden in de kiem gesmoord. De constante dreiging die van Israël uitging, een dreiging die door de VS op alle mogelijke wijzen werd gesteund, vormde in dit geheel een factor van belang. Met Israël gaat het echter niet goed. De zelfmoordaanslagen hebben het land volledig gedemoraliseerd, er vindt een ware uittocht plaats van Israëliërs die de mogelijkheid hebben elders een nieuwe toekomst op te bouwen, het land verkeerd in een diepe economische crisis, het internationale isolement neemt toe en, last but not least, de interne verdeeldheid groeit. Naar aanleiding van de laatst gehouden verkiezingen waren de meeste waarnemers er toch wel van overtuigd dat de democratie in Israël de grootste verliezer is. De enige vraag is of het land in de komende jaren gaat afglijden naar anarchie of naar een openlijke dictatuur. Het is tekenend dat de VS zich liever in een oorlog met Irak begeven dan dat ze hun kaarten verder op Israël blijven zetten. De verdeel en heers politiek ten aanzien van het olierijke Arabië en Noord-Afrika kan immers ook vanuit een sterke vesting op Iraaks grondgebied worden uitgevoerd.

Dat "vesting" moet dan zeer letterlijk worden opgevat. In Kosovo is na afloop van de NAVO-oorlog tegen Servië een Amerikaanse vesting ingericht, Camp Bondsteel. Dit Camp is de grootste VS basis in het buitenland sinds de Amerikaanse aanwezigheid in Vietnam. In feite is het een versterkte stad, hermetisch afgesloten van het omringende land. Er leven nu ongeveer 7000 militairen en de mogelijkheid bestaat dit aantal in zeer korte tijd uit te breiden naar 25.000. De bedoeling van dit Camp? Het ligt heel strategisch ten opzichte van de met VS-kapitaal gefinancierde Trans-Balkan oliepijpleiding die men na afloop van Balkanoorlogen kon gaan aanleggen. Zie hier de werkelijke reden voor het bombarderen van duizenden onschuldige Servische mannen, vrouwen en kinderen.

Ook in Afghanistan doet deze ontwikkeling zich voor. De VS richten daar militaire bases in van waaruit het omringende land kan worden beheerst. Dat de Talbaan, Al-Qaeda en een hele troep van onoverzichtelijk krijgsheren op het platteland nog steeds voor bloedbaden onder de bevolking zorgen, zal de VS een zorg zijn. Sterker nog, ze zullen die interne verdeeldheid vanuit hun bases blijven aanmoedigen. Een sterk en eensgezind Afghanistan zou immers als eerste alle buitenlandse machten aan de deur zetten. En dat willen de VS voorkomen, ook voor Afghanistan bestaan er immers al plannen om pijpleidingen voor olie en gas aan te leggen.

Maar toch gaat het niet alleen om olie en gas. De VS is de grootste opvreter ter wereld, ook ten aanzien van andere grondstoffen. Van alle bos dat zich op het grondgebied van de VS (uitgezonderd Alaska) bevond toen de eerste kolonisten er zich vestigden, is nog maar minder dan 90% over. De hele agrarische sector in het droge Midwesten van de VS draait op ondergrondse watervoorraden die inmiddels zo goed als leeg zijn. De kampioenen van de vrije markt zijn er in geslaagd hun land (hun land? is het wel hun land?) in enkele eeuwen volledig uit te wonen. Geen wonder dat ze hun blik richten op een gebied dat er nog tamelijk ongerept bij ligt: Siberië. Maar Siberië hoort bij Rusland. Is het nu toeval dat al die vestingen van de VS in een ring om Rusland komen te liggen? De Baltische landen zijn geheel in de VS-invloedsfeer getrokken. De andere Oost-Europese landen die zo nodig bij de NAVO moeten en nu de Irak-oorlog door dik en dun steunen eveneens. De Balkan kent zijn Camp Bondsteel, Afghanistan staat onder VS-controle. In de vroegere zuidelijk Sovjetrepublieken neemt de VS-invloed met de dag toe. En dan straks ook nog militaire vestingen in Irak. Wie nog kan twijfelen aan de bedoelingen van de Amerikanen op dit punt zal zich eens moeten afvragen waar het laatste plan, het overbrengen van de in Duitsland gelegerde VS-troepen naar Polen, toe dient.

Als Lippman in zijn artikel stelt dat het de VS niet te doen is om Irakese olie, kunnen we daar dus voor een deel in meegaan. Hij onderneemt echter geen enkele poging om duidelijk te maken waar het de VS dan wel om te doen is. Dat is tekenend. Over de werkelijke bedoelingen wil deze Amerikaan maar liefst zo weinig mogelijk kwijt.

De weerstand tegen de oorlog groeit. Wereldwijd, ook in de VS zelf. Die weerstand kan echter snel gebroken worden. Als Powell straks de Veiligheidsraad enkele in Hollywood gefabriceerde filmopnamen van zogenaamde Irakese kernraketten of biologische wapens laat zien, laat een groot deel van de mensheid zich zand in de ogen strooien. Tijdens de Balkanoorlogen lukte dat immers ook uitstekend.

Duitsland neemt een bijzondere positie in door zich vrij stevig ten opzichte van de VS op te stellen. Bondskanselier Schröder zei onlangs dat oorlog de slechts denkbare vorm van politiek is. Dit gegeven zou zich diep in het Duitse collectieve geheugen hebben vastgezet, aldus Schröder. Moeten we dat serieus nemen? Was het niet Duitsland dat bewust de burgeroorlog op de Balkan aanstichtte met het erkennen van een onafhankelijk Kroatië? Voor een deel zijn de Duitse doelen gehaald, Slovenië en Kroatië behoren nu tot de Duitse invloedsfeer. Maar de grote slag om de Balkan is voorlopig door de Duitsers verloren. De eerder genoemde Trans-Balkan oliepijpleiding, die volgens Duits ontwerp voor een groot deel over Kroatisch grondgebied moest lopen, staat nu onder VS-controle. We moeten dus geen geloof hechten aan de zoete praatjes van Schröder, als hij de kans zou krijgen zou hij exact hetzelfde doen als de VS.

En daar zit ook het werkelijke gevaar van de komende oorlog tegen Irak. Niet alleen kan deze oorlog voor een niet meer te beheersen chaos in Noord-Afrika en Arabië zorgen, de uitkomst van de oorlog kan ook alleen maar een volgende escalerende factor zijn in de toch al gespannen verhoudingen tussen de grootmachten. Wie denkt dat landen als Duitsland, Frankrijk, Japan, Rusland en China blijven toezien terwijl de VS zich een steeds dominantere rol toe-eigenen, moet toch wel erg naïef zijn. De mensheid staat weer op hetzelfde punt als ten tijde van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog: kapitalistische grootmachten die elkaar naar de strot vliegen om grondstoffen en afzetgebieden. We stevenen regelrecht af op de Derde Wereldoorlog. Gezien de stand van de techniek kon dat tevens wel eens de laatste zijn.