Door Chris Steijvers.

De Groen Links fractie in de Tweede Kamer heeft in de afgelopen weken regelmatig het nieuws gehaald met haar initiatief om tot een grondwetswijziging te komen. Het gaat allemaal om artikel 120 in de Grondwet: "De rechter treedt niet in de beoordeling van de grondwettigheid van wetten en verdragen". Als we naar andere landen kijken, dan is deze bepaling een unicum. Bijna altijd hebben rechters de mogelijkheid wetten en verdragen wel aan hun eigen grondwet te toetsen. Een aantal landen, zoals Duitsland en de VS, hebben daarvoor zelfs speciale rechtbanken.

In Nederland gaat men er tot nu toe van uit dat de volksvertegenwoordigers bij de totstandkoming van nieuwe wetten heel goed in staat zijn te bepalen of deze nieuwe wetten in het grondwettelijk stelsel passen. Indien een nieuwe wet wordt aangenomen, houdt dat per definitie in dat deze nieuwe wet een toetsing aan de Grondwet kan doorstaan. Rechterlijke toetsing is dan overbodig en zelfs ongewenst, vandaar artikel 120. Indien er gekozen wordt voor de rechterlijke macht als instantie die het laatste woord heeft in dit soort kwesties, dan houdt dat automatisch in dat rechterlijke benoemingen veel duidelijker een politiek karakter krijgen. In Duitsland en de VS is dat inderdaad het geval.

Vooral vanuit de VVD werd het Groen Links initiatief aangevallen. Men was er bang voor dat mensen de wetgeving met betrekking tot de sociale voorzieningen ter toetsing aan de Grondwet zouden voorleggen. Daarbij gaat het dan vooral om artikel 20 lid 3 van de Grondwet, het artikel dat bepaalt dat mensen die niet in het bestaan kunnen voorzien recht hebben op bijstand. Dit artikel is echter van geen enkele invloed op de huidige rechtspraktijk. Als mensen er een beroep op doen, wordt het "weggeïnterpreteerd", zoals juristen dit noemen. Niettemin ging Groen Links meteen overstag voor de VVD. Het ziet er nu naar uit dat artikel 120 alleen maar blijft bestaan voor sociale wetgeving. Succes voor Groen Links?

In feite is het hele probleem voor Nederland niet interessant. Een rechter mag dan wel een wet niet aan de Grondwet toetsen, toetsing aan internationale verdragen is wel toegestaan. Sterker nog, deze toetsing is zelfs verplicht. En in een aantal internationale verdragen staan dezelfde bepalingen als in de Nederlandse grondwet. Met andere woorden, wanneer iemand zich er voor de rechter op beroept dat een wettelijke beperking van het recht op vrije meningsuiting in strijd is met de Grondwet vangt hij bot. Maar een beroep op strijdigheid met een bijna gelijkluidend artikel uit een internationaal verdrag zal slagen. Het initiatief van Groen Links verandert dus bijna niets.

Ook het al dan niet toetsen van sociale zekerheidswetgeving heeft niets om het lijf. De sociale grondrechten zijn in de Grondwet slechts als instructienormen geformuleerd. Indien de overheid zich inspant op het terrein van de sociale zekerheid, is aan de grondwettelijke verplichting op dit terrein voldaan. Wat die inspanning oplevert, doet er niet toe. We zouden er iets mee opschieten als de formulering van de sociale grondrechten in de Grondwet veranderd zou worden. Hoe dat moet laat artikel 43 van de Grondwet van de voormalige Sovjet-Unie zien: "De burgers van de USSR hebben recht op materiële verzorging bij ouderdom, in geval van ziekte en bij volledig of gedeeltelijk verlies van arbeidsgeschiktheid en bij verlies van de kostwinner. Dit recht wordt gewaarborgd door de sociale verzekering van de arbeiders, ambtenaren en kolchozboeren; door het uitbetalen op kosten van de staat en kolchozen van een ouderdoms- en invaliditeitspensioen, evenals een pensioen bij verlies van de kostwinner; door uitkeringen bij een tijdelijke arbeidsongeschiktheid; door de arbeidsvoorziening van de burgers die gedeeltelijk arbeidsongeschikt geworden zijn; door de zorg voor bejaarde burgers en voor invaliden, alsook andere vormen van sociale voorziening". In dit artikel staan heel dwingend de plichten van de staat ten aanzien van kwetsbare individuen opgesomd.

Voor deze problematiek heeft Groen Links geen enkele belangstelling. Dat blijkt ook wel uit de opstelling van Bart Snels, de directeur van het Wetenschappelijk bureau van Groen Links. De man doet onbeschaamd voorstellen om het minimumloon te verlagen, de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen en de ontslagbescherming te verminderen. En dat allemaal onder het motto dat we af moeten van linkse taboes. Hij brengt wel wat nuanceringen aan, hij doet zelfs hopeloze pogingen om duidelijk te maken dat dit alles in het belang van de werknemers is, maar het liegt er toch allemaal niet om. Volgens Snels zijn er "een groot aantal mensen (met) een te lage productiviteit om het minimumloon voor de werkgever terug te verdienen". Hij zal daarmee schoonmakers, werknemers in de plantsoenendiensten, straatvegers etc. bedoelen. Misschien ook wel mensen met een handicap die niet op volle stoom kunnen werken. Maar wat een minachting spreekt daaruit. Alsof mensen die dit werk doen van een lagere soort zijn. Snels realiseert zich niet dat de hele maatschappij op deze mensen draait. Als hij ophoudt met zijn eigen duurbetaalde werkzaamheden voor het wetenschappelijk bureau van Groen Links, zal dat niet eens opvallen. Maar als de boel niet op tijd wordt schoongemaakt, draait alles binnen de kortste keren in de soep.

Afgelopen zondag mocht Tweede Kamerlid Vos van Groen Links in het programma Buitenhof optreden. Tegenover haar zat de Utrechtse advocaat Tomlow. Men sprak over het veroorzaken van overlast in woonwijken. Nu is dat een onderwerp waar het nodige over te zeggen valt. Als men alle facetten serieus neemt en mensen zo min mogelijk wil beschadigen, zal het duidelijk zijn dat dit soort kwesties bijna nooit een-twee-drie zijn op te lossen. Tomlow had daar geen boodschap aan. Het complexe probleem brengt hij terug tot het aanwijzen van enkele zondebokken. Die zondebokken moeten dan vervolgens zonder enige compassie en met veel machtsvertoon worden aangepakt. Zondermeer het huis uit zetten, daar kwam het dan op neer. Wat er vervolgens van die mensen terecht moet komen, dat is voor Tomlow niet van belang. En dat alles moet dan ook nog plaatsvinden onder krachtig leiderschap. In Mein Kampf van Hitler wordt deze manier van probleemoplossing ook al gepropageerd. Maar wat doet Vos van Groen Links? Wast die deze fascist eens eventjes flink de oren? Wel nee, de strijd tegen het fascisme wordt door Groen Links niet gevoerd. Hoe zou dat ook kunnen, als ze fascisten niet eens herkennen. Vos antwoordde dan ook maar wat stuntelig en gaf de man op onderdelen ook nog eens gelijk.

Groen Links is voortgekomen uit een aantal partijen die zich links noemden en het ook waren. Van dat linkse elan is echter niks meer over. Groen Links is een partij die met recht de titel "handlanger van het kapitaal" heeft verdiend.