Door Wietse Ratsma.
(19-02-'04)

Het laatste jaar heeft nogal wat veranderingen gebracht in de Canadese politieke situatie. Die veranderingen worden algemeen als grote verschuivingen gepresenteerd. Het lijkt mij echter niet veel meer dan een aantal zandverstuivingen die weinig fundamenteel verschil voor de mensen zullen veroorzaken.

Canada's politieke systeem is gebaseerd op een tweepartijen stelsel waar de ene partij conservatief en de andere meer liberaal is. Dit systeem bestond al ten tijde van de vorming van Canada in 1867. Verschillende soorten protestbewegingen, sommige uit rechtse kringen, andere uit de linkervleugel en nog weer andere met een specifiek regionaal karakter, vormden zich over de jaren, maar de meeste daarvan verdwenen na een aantal jaren. De eerste sociaal-democratische partij die het klaarspeelde een provinciale regering te vormen kwam in 1944 aan de macht in Saskatchewan, terwijl een uiterst rechtse partij de provincie Alberta regeerde, maar geen van deze partijen heeft ooit het nationale heft in handen gekregen.

De laatste twintig jaar waren gekenmerkt door vijf partijen op nationaal niveau. Dit waren de twee oudsten, de Progressief Conservatieve Partij (PC) en de Liberale Partij, gevolgd door de sociaal-democratische Nieuwe Democratische Partij (NDP), de verrechtste Hervormingspartij die later overging in de Canadese Alliantie, en het Quebecaans Blok, een in Quebec gestationeerde onafhankelijkheidspartij. Onder deze omstandigheden, waarbij de PC en de Alliantie de rechtse stemmen verdeelden, de NDP slechts een splinterpartij van links was en het Blok alleen stemmen in Quebec vergaarde, wisten de Liberalen vrijwel gegarandeerd de macht in handen te houden.

Dit jaar verkiezingen.

In het laatste jaar zijn er echter nogal wat veranderingen tot stand gekomen. De invloed van het Blok lijkt te verminderen. De NDP heeft een nieuwe, meer agressieve, partijleider. De PC en de Alliantie zijn samengegaan en vormen nu de Conservatieve Partij die binnenkort een nieuwe partijleider moet kiezen. De Liberalen hebben al een nieuwe partijleider, Paul Martin, die tevens minister-president is.

Deze veranderingen zijn niet zonder gevolgen gebleken voor een aantal partij- en parlementsleden. Een aantal leden van de PC ging niet akkoord met de ontbinding van hun partij en de formatie van de nieuwe Conservatieve Partij. Zij zijn overgelopen naar de Liberalen. Anderen zitten nu als onafhankelijke in het parlement en nog weer anderen hebben hun parlementszetel opgegeven en verlaten de politiek. De Liberalen hebben ook hun problemen. Voormalige ministers en vooraanstaande parlementsleden zijn door de nieuwe eerste minister naar de achterbanken verschoven en een aantal treedt uit de politiek. Anderen zien een verrechtsing in hun partij en dreigen naar de NDP over te lopen. De NDP vist dan ook nogal wat in links-liberaal water tegenwoordig en ziet een opening in politiek links waarvan ze gretig gebruik maakt.

Ondanks al deze verschuivingen hielden de Liberalen nog steeds een ruime voorsprong in politieke peilingen met ongeveer 48 procent van de stemmen. Zij leken steevast af te stevenen op nog eens vier jaar regeren met een meerderheidsregering. Maar een recente onderzoek over financiële misstanden en corruptie in de Liberale Partij (het gaat om ongeveer honderd miljoen dollar) heeft hierin echter verandering gebracht. Het heeft een storm van protest opgewekt onder de bevolking en de steun aan de Liberalen zakte binnen een week van 48 naar 35 procent. Of dit in de komende maanden zo blijft is natuurlijk nog de vraag, maar voor het eerst in jaren wordt er gespeculeerd dat de Liberalen verslagen kunnen worden in de komende verkiezingen.

Maar zou het allemaal wel zoveel verschil maken voor de werkende Canadees? De Liberalen staan nu onder leiding van miljonair en zakenman Martin die als minister van financiën in het vorige kabinet van Jean Chretien jarenlang een rechtse politiek volgde ten koste van de sociale voorzieningen. Een verschuiving naar links (naar de NDP) is mogelijk, maar dat zal niet tot een sociaal-democratische regering leiden (de NDP staat momenteel op 18 procent). Ondanks het feit dat het merendeel van de Canadese bevolking een sociaal-democratische binnenlandse politiek voorstaat, hebben zij nooit hun vertrouwen in de NDP bij de stembus getoond en het is niet waarschijnlijk dat daarin veel verandering zal komen. Een regering van de nieuwe Conservatieve Partij, die grotendeels in het westen van Canada opereert, lijkt ook niet in het vooruitzicht. Vooral omdat zij teveel de lijn van de Amerikaanse Republikeinen volgt in haar ideologie en uitspraken. Bovendien zou zo'n regering leiden tot nog meer privatisering, een nog sterkere band met de VS tot stand brengen en ten koste gaan van een nog grotere afbraak van de sociale voorzieningen. Het is daarom niet onwaarschijnlijk dat men in de komende verkiezingen uiteindelijk toch weer bij de Liberalen terechtkomt.

De grote politieke storm die nu dus door Canada blaast, lijkt uiteindelijk weinig in te houden. Dat de Conservatieve Partij de regering zal gaan vormen is onwaarschijnlijk. Een verschuiving naar links kan maximaal een Liberale minderheidsregering (met steun van de NDP) teweegbrengen. Echter, de geschiedenis leert ons dat dat al eerder gebeurde met fatale gevolgen voor de NDP. Uiteindelijk is er toch maar weinig verschil in de politiek van al die kapitalistische partijen. Rechtse partijen accepteren doorgaans met tegenzin de noodzaak voor sociale voorzieningen en moeten daarom toch een min of meer sociale politiek voeren. En linkse partijen, met uitzondering van socialisten en communisten, hebben het verkrijgen van publieke economische macht allang opgegeven. Al met al een storm die wat politieke zandverstuivingen heeft veroorzaakt, maar waarvan niet verwacht mag worden dat zij fundamentele veranderingen veroorzaakt.