Door Wietse Ratsma
(11-02-04)

Als de Verenigde Staten oprecht waren geweest in hun bezorgdheid over het welzijn en de mensenrechten van de Afghaanse bevolking dan zouden zij in 1978 steun verleend hebben aan de regering van president Noor Mohammed Taraki in plaats van zijn val te arrangeren.

Voor de bevolking van Afghanistan lijkt het dagelijks leven in het jaar 2004 nauwelijks te zijn verbeterd sinds 1978. Meer dan 25 jaar zijn verloren gegaan met oorlogen, interne strijd en buitenlandse inmengingen die het land verwoest hebben en de mensen in armoede en wanhoop hebben achtergelaten.

De revolutie die in april 1978 plaatsvond bracht de regering van president Noor Mohammed Taraki aan de macht. Het beoogde doel van deze regering was een seculiere staat in te stellen, inclusief vrijheid van godsdienst en met een onafhankelijke buitenlandse politiek. Dit was geen communistische overname van de staat (er was nooit een communistische partij in Afghanistan geweest) en de regering bleef erbij dat hun revolutie niet door buitenlanders geïnspireerd was maar uitgevoerd was door Afghaanse nationalisten en revolutionairen.

William Blum [1] vertelt het zo: "Taraki's Democratische Volkspartij erfde een achtergebleven land waar mensen een levensduur van ongeveer 40 jaar hadden, een kindersterfte van minstens 25 procent, totaal primitief met verstrekkende ondervoeding, meer dan 90 procent analfabeten, vrijwel geen hoofdwegen en geen enkele trein. De meeste mensen behoorden tot nomadische stammen of leefden als verarmde boeren in modderige dorpjes en identificeerden zich meer met etnische groeperingen dan met een groter politiek begrip, een leven dat nauwelijks verschilde van dat van vele eeuwen geleden."

Het was wel duidelijk dat de regering Taraki voor een monumentale taak stond om dit land in de moderne tijd te brengen. Maar zij trachtten het te doen. Hervormingen met een socialistisch kleurtje waren hun ambitie. Dat hield zowel een landhervorming in (met behoudt van privé-eigendom), controle over prijzen en winsten, versterking van de publieke sector als scheiding van kerk en staat, het analfabetisme bestrijden, legalisatie van vakbonden en de emancipatie van vrouwen in een land dat bijna geheel Moslim was. Deze doeleinden waren heel duidelijk in het belang van de Afghaanse bevolking en als de Verenigde Staten echt de welvaart van de mensen voorgestaan hadden, zouden zij steun verleend moeten hebben aan deze hervormingen.

In mei 1979, dus na een jaar regering Taraki, schreef de Britse politieke wetenschapper Fred Halliday dat "er in het laatste jaar waarschijnlijk meer in het land veranderd is dan in de voorgaande twee eeuwen". De schulden van de boeren aan landeigenaren waren tenietgedaan, het woekersysteem (waarbij boeren verplicht waren geld te lenen tegen toekomstige oogsten, iets dat hen in eeuwige schuld stelde bij de geldleners) was afgeschaft, en honderden scholen en medische klinieken waren in het land in aanbouw.

Maar de Verenigde Staten zagen de hand van Moskou verscholen achter dit alles en besloten Taraki's programma te verijdelen. In een door de CIA (Central Intelligence Agency) geïnspireerde coup d'etat werd Taraki van zijn post verwijderd (kort daarna stierf hij of werd hij vermoord) en vervangen door zijn voormalige assistent Hafizullah Amin, die poogde sociale vooruitgang te bewerkstelligen zonder acht te slaan op de tradities en autonomie van de verschillende stammen. Met die acties versterkte hij de oppositie tegen de hervormingen.

De Verenigde Staten waren ondertussen druk bezig de oppositie steun te verlenen, inclusief de toen (bij ons) nog vrijwel onbekende Osama bin Laden. Volgens Zbigniew Brzezinski, president Carter's Nationale Veiligheidsadviseur, "was het op 3 juli 1979 dat president Carter het eerste document tekende voor geheime hulp aan de tegenstanders van het pro-Sovjetregime in Kaboel. En nog diezelfde dag schreef ik een notitie aan de president waarin ik hem uitlegde dat in mijn opinie deze hulp zou leiden tot een militaire interventie van de Sovjets. Die geheime operatie was een uitstekend idee en had tot gevolg dat de Russen in de Afghaanse val liepen."

De USSR hadden een 1600 kilometer lange grens met Afghanistan en vreesden de vestiging van een islamitische staat aan hun zuidelijke grens, een vrees die zeker achteraf gezien volledig gerechtvaardigd bleek. Ook waren ze bevreesd voor eventuele Amerikaanse aanwezigheid op hun zuidelijke flank. Toen ze door Amin gevraagd werden troepen te sturen (Aghanistan en de Sovjet-Unie hadden eerder al een verdrag getekend voor wederzijdse effectieve hulp) liep de Sovjet-Unie regelrecht in de door de Amerikanen opgezette val en kwam verwikkeld in wat Brzezinski het "Sovjet Vietnam" noemt.

Wat daarna volgde is bekend. Een tien jaar lange verwoestende oorlog, tienduizenden doden en gewonden en een land dat in ruïnes lag. Daarna volgden de jaren van de Taliban, gevolgd door nog meer oorlog en uiteindelijk de bezetting van het land door de VS en NAVO-troepen. Afghanistan heeft nu een door de Verenigde Staten geïnstalleerde regering in Kaboel en de rest van het land is in handen van regionale 'warlords'. De sterkte van de Taliban neemt weer toe en ze wachten op het juiste moment om de macht weer over te nemen.

Wat betekent dit allemaal voor de Afghaanse bevolking? Als de VS niet zo verblind waren geweest door hun obsederend anti-communisme en in plaats daarvan de sociale hervormingen van de regering Taraki hadden gesteund dan zou de Afghaanse bevolking mogelijk van 25 jaar misère bespaard zijn gebleven. Immers, als we de VS-NATO beloftes van vandaag mogen geloven dan is hun doel vele van dezelfde hervormingen in te voeren die de regering Taraki al in 1979 geïnstalleerd had of was begonnen. Dat wil zeggen het bouwen van klinieken en ziekenhuizen, scholen voor de kinderen, gelijke rechten voor vrouwen, de vrijheid om te werken en het recht om al of niet de burka te dragen.

Vijfentwintig jaar..... en de strijd lijkt nog lang niet over te zijn. Voor de Afghaanse mensen, gevangen in de grip van een politieke machtsstrijd, moet dit wel een eeuwigheid lijken.

[1] De historische feiten in dit artikel zijn grotendeels gebaseerd op informatie uit hoofdtuk 53 van het boek "Killing Hope: U.S. Military and CIA Intervention Since World War II", by William Blum. Meer...