Vierjaarlijks bondscongres ABVAKABO-FNV 2006

Over het "Concept beleidsprogramma"

1/ Uitdagingen voor de publieke dienstverlening

In het beleidsprogramma wordt er zondermeer al vanuit gegaan dat de overheid op de "schop" moet. De AbvaKabo-FNV vindt dat marktwerking in de publieke sector grote risico's met zich brengt, vooral als dit gepaard gaat met commercialisering en winststreven. Werknemers zijn de eersten die met risico's worden geconfronteerd , concurrentie op arbeidsvoorwaarden, faillissementen en verlies van werkgelegenheid.

Maar maakt de ABVAKABO zich sterk tegen deze politiek van "de overheid moet op de schop", tegen die commercialisering en winststreven? De AbvaKabo lijkt zich volgens haar conceptbeleidsprogramma neer te leggen bij deze negatieve ontwikkelingen, omdat de "politieke meerderheid" -wie dat voor de AbvaKabo dan ook mag zijn- de marktwerking wel ziet zitten.
De AbvaKabo gaat de strijd voor behoud van de bestaande instellingen niet aan, legt zich neer bij de marktwerkingsplannen en denkt in feite slechts aan, waar mogelijke reparatie van eventuele nadelen, die deze marktwerking met zich zal brengen. De AbvaKabo gaat de strijd niet aan en is deze slag dus bij voorbaat verloren. Wat gerepareerd gaat of kan worden is een grote onbekende, maar het lijkt de wortel die de achterban wordt voorgehouden opdat er verder niet moet worden gewerkt aan de strijd tegen de op touw gezette marktwerking en de daaraan gekoppelde desastreuze gevolgen. De marktwerking is voor de AbvaKabo een vaststaand feit, ondanks alle tegenwerpingen, het is nu eenmaal zo, leer er mee leven.

Daarnaast wordt er nog op bijkomende doelen gezinspeeld, waardoor het eigenlijke doel van de strijd, de strijd tegen de commercialisering & marktwerking, wordt vervangen door mistige overlegpunten. Zaken zoals meerzeggenschap krijgen, samen werken aan kwaliteit, zogenaamde "moderne" arbeidsvoorwaarden e.d..

2/ Solidariteit tussen generaties

De AbvaKabo lijkt mee te gaan met de grijze leugen, de sinds een tiental jaren aanhoudende kampanje over een grijze bom die dreigt af te gaan. We worden ouders en dat is blijkbaar een natuurramp, de jongeren kunnen de pensioenrekening niet (meer) betalen!

De AbvaKabo denkt mee aan de mogelijkheden om "langer door te laten werken". Een grotere deelname van ouderen aan het arbeidsproces zou bijdragen aan de (inkomens)solidariteit tussen de generaties! Hoe verzin je het!

Ten eerste is echte tewerkstelling, geen langere tewerkstelling! Echte tewerkstelling wil zeker niet zeggen, mensen langer laten werken, want langer werken betekent zeker niet meer werkgelegenheid! Langer werken zonder groei van werkgelegenheid betekent minder kansen voor anderen (o.a. jongeren). In de eerste plaats moet het niet gaan over "langer" werken maar wel over méér werkgelegenheid met leefbare lonen! Ook geen nep-jobconsructies zoals ID-banen.

Ten tweede: minder jongeren, dat is een positieve zaak! Meer ouderen, minder jongeren, dat is positief nieuws, immers dat betekent minder werklozen! Echter minder arbeidskracht op de arbeidsmarkt, daar knelt het schoentje van de werkgevers! Minder aanbod een hogere kostprijs toch?

Het langer doen weken van ouderen druist in tegen de belangen van de jongeren. Als er meer ouderen langer op de arbeidsmarkt blijven verhoogd dit het aanbod van arbeidskrachten op de arbeidsmarkt! Daardoor treden ouderen en jongeren met elkaar op de arbeidsmarkt in concurrentie en wordt de neerwaartse druk op de lonen in stand gehouden!

Ten derde: lichter werk en dus langer kunnen werken? Is er dan sprake van een drastische verlaging van de werkdruk? Een 32-urige werkweek met aanwervingen bijvoorbeeld? Helemaal niet, men wil wel werknemers zelf laten opdraaien voor hun rustpauzes, zelf laten betalen voor vervroegde uitdiensttreding, allerlei maatregelen met een sigaar uit eigen doos!

Ten vierde: ouderen kosten geld, maar jongeren ook! Ook jongeren moeten onderhouden worden: kinderopvang, onderwijs, kinderbijslag, gezondheidszorg,… ! De overheidsuitgaven t.b.v. kinderen wijken niet veel af van die voor ouderen!

Ten vijfde: Er is een steeds stijgende productiviteit. Met minder mensen wordt de dag van vandaag veel meer geproduceerd en er zijn dus minder mensen nodig, om nog meer winst te maken! Waar gaat die extra winst naartoe en in hoeverre is deze winst niet aan te wenden voor het pensioenverhaal?? Of is de weg van deze winst een éénrichtingsweg? Nog een geluk dat er inderdaad minder jongeren zijn aangezien er minder arbeidskrachten nodig zijn om een nochtans hogere productie te behalen!

3/ Arbeidsvoorwaarden nu en in de toekomst.

De Europese arbeidsvoorwaarden: de AbvaKabo vind het belangrijk dat de EU haar ambities vastgelegd in de Lissabonstrategie op een sociale manier vorm geeft!

In 2000, ter gelegenheid van de Europese top in de Portugese hoofdstad, werd er een nieuwe strategie vastgelegd. De groei en de rentabiliteit van de Europese ondernemingen zou van Europa in 2010 de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld maken. (Dat betekent ook een economische oorlogsverklaring aan de VS!).

De middelen daartoe overeenkomstig de Lissabonstrategie zijn: flexibilisering van de arbeidsmarkt, afbraak van sociale voorwaarden, de ontwikkeling van de onderaanneming, de bevordering van de uitzendarbeid, de individualisering van de inkomens, de daling van de bijdragen van de staat aan pensioenen ten voordele van privé-pensioenfondsen, de ontmanteling van de sociale zekerheid!

De Lissabonstrategie is een beleid waarmee Europa rechtstreeks in de voetsporen treed van het VS-model voor wat betreft arbeidsmarkt, de sociale zekerheid en de pure commercialisering van de openbare diensten. Is dat een streven van de FNV?

Tezelfdertijd worden in het kader van de politieke en juridische samenwerking en in naam van de strijd tegen het terrorisme repressiemechanismen op gang gezet, die weerklinken als echo's van de oorlog tegen terrorisme van G.W. Bush. Na de economische en sociale globalisering de totstandkoming van een uitzonderingstoestand op wereldniveau met als bedoeling elk verzet tegen de "nieuwe" orde te voorkomen!

De Lissabonstrategie wil een verhoging van de arbeidsparticipatie tot 70 % in 2010.
Dat betekent werklozen en inactieven (terug) aan het werk zetten Het schorsen of verlagen en ontrekken van uitkeringen aan werklozen zal evenwel de arbeidsparticipatie in zijn geheel niet verhogen, maar wel werklozen buitenspel zetten. Ze vormen mee de druk op de ketel van de arbeidsmarkt voor verlaging van de lonen van de werkenden.

Dat betekent ook de loopbaan van de actieve bevolking verlengen, dus de pensioenleeftijd optrekken en vroegtijdige pensionering verhinderen. Op de Europese top van Barcelona in 2002 werd beslist de effectieve pensioenleeftijd in alle lidstaten met 5 jaar te verhogen!

De Lissabonstrategie wil verlaging van de loonkosten en daaraan gekoppeld een hervorming van de sociale zekerheid.

De loonkosten moeten naar beneden en de "belastingdruk" op arbeid moet dalen. Minder geld ten behoeve van de sociale zekerheid! Het systeem van sociale zekerheid, dat in Europa historisch gegroeid is, is te duur en dat moet "gemoderniseerd" worden, of men spreekt ook van "de houdbaarheid van het systeem" wat in praktijk wil zeggen, liquidatie van de sociale zekerheid!

De Lissabonstrategie is een project van het kapitaal, ten koste van de werkers. De Lissabonstrategie zal een sociaal slachtveld achterlaten en de sociale strijd van onze grootouders ongedaan (willen) maken! Ongelooflijk dan ook, dat de FNV haar instemming betuigd met deze politiek van sociale afbraak!

Met betrekking tot het halen van de gestelde normen in het kader van de Lissabonstrategie loopt Nederland binnen de EU trouwens op kop, mede dankzij het heel lijdzaam ondergaan van de maatregelen die genomen worden, in andere Europese landen loopt het allemaal niet zo gemakkelijk!

Onderwijl wordt de aandacht afgeleid naar opnieuw minder belangrijke zaken, die zelfs gericht zijn tegen de onderlinge opbouw van solidariteit tussen de werkers, die het individualisme alleen maar zullen aanwakkeren. Dat onder de noemer van "herkenbaarheid van de CAO bij de leden", meer individualisering binnen de CAO's , uitkleden van de collectieve arbeidsovereenkomsten onder mom van modernisme en democratisering.

AbvaKabo wil flexibiliteit koppelen aan werkzekerheid, een nobel streven, maar de wijze waarop geeft dan weer geen enkele garantie, behalve dat er geflexibiliseerd zal worden ten koste van de werknemers!

De concrete stappen t.b.v. deze zogenaamde werkzekerheid voor de AbvaKabo zijn: preventie van werkloosheid, begeleiding van werk naar werk en een goed sociaal plan. Welke zekerheid levert dit alles op?

Wel is de flexibilisering een doelstelling van het Lissabon-akkoord! De "Task Force Werkgelegenheid" onder leiding van W. Kok, door de Europese top van Brussel in het leven geroepen in 2003, redeneert erg in flexibele zin! De ambitie was duidelijk, de bevordering van de uitzendarbeid en tijdelijke tewerkstelling. De 'Task Force' wil dat werkgevers over de mogelijkheid moeten beschikken om hun effectieven aan te passen door middel van onderbreking van arbeidscontracten zonder (voor)opzeg of andere "buitensporige kosten", wanneer eenmaal de andere maatregelen, zoals de flexibiliteit van de arbeidstijd of de opleiding van de werknemers hun grenzen hebben bereikt.

4/ Sociaal en zeker van werk

Uit bovenstaande mag blijken dat er in de toekomst met de huidige ontwikkelingen in het kader van de EU en de Lissabon-akkoorden weinig sprake zal gaan zijn van "sociaal en zeker van werk", de titel in het beleidsconcept ten spijt!

De AbvaKabo wil extra maatregelen om de laagste inkomens niet achter te laten blijven en wil de armoede bestrijden! Nogmaals een nobel streven, leuk.. De vrees is best reëel dat het zullen maatregelen worden, voor zover die er kunnen komen, die eerder gaan neerkomen op verdeling van de armoede aan de onderzijde!

Arbeid zal daarenboven net als in het nagestreefde VS-model overigens geen middel meer zijn tegen armoede. Integendeel steeds meer mensen zullen in de armoede spiraal terecht komen, ondanks het gegeven dat zij wel betaalde arbeid hebben. Dat tengevolge van het feit dat hun arbeid slechts van tijdelijke aard kan zijn, onderbetaald is of dat het slechts een klein contract betreft e.d.

Het aantal mensen met een WWB-uitkering (bijstandsuitkering) plus werk neemt nu al verder toe.
Mensen zullen zoals in de VS meerdere arbeidscontracten dienen aan te gaan, alleen al maar om te voorzien in hun basislevensbehoeften!

5/ Arbeidsrelaties en zeggenschap

Het uitbreiden van de bevoegdheid van de ondernemingsraden (OR), ten koste van de collectieve belangenbehartiging op nationaal niveau (Europees niveau straks ?!), betekent op termijn afbraak van sociale verworvenheden, en ondergraving van de vakbondsmacht zelf.

Een ondernemingsraad is nooit geplaatst om onderhandelingen te voeren met de eigen werkgever (als werknemers), de positie van de OR-leden is daarvoor te zwak!

Enerzijds gaat het om werknemers die in een ongelijke positie zitten om te onderhandelen met hun werkgever terwijl anderzijds OR-leden niet deskundig genoeg (kunnen) zijn om het op te nemen tegen hun werkgever die beroepshalve in de onderhandelmaterie zit, terwijl OR-leden de betreffende materie eerder als bestaande naast hun dagelijks werk (zouden) moeten leren beheersen!

OR en hun optreden is daarenboven beperkt tot hun bedrijf of instelling; een gelijkaardig bedrijf of instelling komt in een concurrentiepositie!

De invoering van zaken als de CAO á la Carte zijn reeds de eerste stappen naar een verdere désolidarisering van werknemers tussen de bedrijven of instellingen onderling!

De vakbond(en) wordt machtelozer al naar gelang alles verder versnipperd wordt in onderhandelingen per bedrijf of instelling, in individuele keuzes.

De vrijheid die nu gepromoot wordt door bepaalde beslissingen te laten nemen binnen de bedrijven of instellingen zelf, zoals bijvoorbeeld het bepalen van arbeidstijden, zal straks een grote "onvrijheid"gaan betekenen! De werkgever zal straks zonder veel verzet die arbeidstijden wel zelf kunnen gaan bepalen, de wortel van vrijheid die nu voorgehouden wordt, zal vlug een rotte wortel blijken te zijn!

De werkgevers weten waar ze naartoe willen, ze spelen in op de aantrekkingskracht van de "individuele keuzes". Uiteindelijk zullen die individuele keuzes zich hoe dan ook gaan beperken tot datgene wat de werkgever(s) willen aanbieden.

6/ Vakbondsparticipatie en -democratie

Voor veel vakbondsleden, die zich wel voor de bond inzetten en er tijd insteken, blijkt in de praktijk, dat afwijkende zienswijzen zeer snel een stille dood sterven.

Democratie en participatie blijkt een groot goed te zijn, zolang dat alles binnen de geplande banen blijft. Daarenboven worden echte beslissingen, zoals het meegaan met het Lissabon-akkoord, blijkbaar al niet zo democratisch voorgelegd aan de leden.

Aangezien de FNV de Lissabon-akkoorden heeft ondertekend, lijkt inspraak alleen verder nog te gaan over het opsmukken van het "Lissabon"-pad, terwijl het beton van dat pad al lang is gestort.

In de praktijk lijkt de FNV eerder diegene te zijn aan wiens touw de werkers zich willen laten leiden naar de werkgevers hun slachtbank? Misbruik van vertrouwen dat leidt naar de sociale afgrond? Op deze wijze is de vakbond druk bezig de poten onder haar eigens stoel onderuit te zagen, immers eens ze haar geloofwaardigheid bij haar achterban zal verloren hebben, zullen ook de andere onderhandelingspartijen (werkgevers en politieke vertegenwoordigers) de vakbond als organisatie snel laten vallen. Gaan de huidige bestuurders er misschien van uit dat dat hun tijd nog wel zal duren? Is er sprake van een geslaagde ideologische verovering van de vakbonden door het kapitaal, met alle huidige en toekomstige gevolgen?

Is het geen tijd om de ideologische strijd binnen de vakbond opnieuw te gaan (op)voeren in het belang van alle werkers?

7/ Staand beleid

Uitdagingen voor de publieke dienstverlening: waarom niet in het geweer tegen de commercialisering en privatisering in het belang van een echte publieke dienstverlening?

De strijd daartoe is al opgegeven door de AbvaKabo-FNV, zo blijkt, de oorlog op dat vlak is zelfs verloren zonder dat men er aan is begonnen. Of is dat een logisch uitvloeisel van het Lissabon-akkoord waar de FNV zich heeft achter geschaard?

Europese samenwerking zal voor de vakbonden meer dan noodzakelijk zijn, maar hopelijk zullen de hervormingsgezinde bonden, d.w.z. de door de werkgevers ingekapselde bonden, hun beleid niet opleggen en datgene wat nog strijdbaar is in Europa.

Vakbondsrechten en mensenrechten als aandachtspunt, terecht! Een belangrijk mensenrecht is het recht op werk en bij ontbreken daarvan recht op een leefbaar inkomen!
Het recht op sociale wetgeving!

Voor wat betreft de solidariteit tussen generaties kan ik alleen maar constateren, dat deze solidariteit onder mom van solidariteit (het grijze probleem) eerder wordt afgebroken.

Het is niet nodig, zelfs af te keuren, om zoveel nadruk te leggen op allerlei diverse mogelijkheden om mensen op te delen in groepen en om daardoor de eigenlijke problemen te kunnen ontwijken!

Vrouwen, migranten, jongeren, ouderen, met zijn allen hebben zij dezelfde belangen te verdedigen, het opdelen in diverse groepen doet afbraak aan de belangenbehartiging van iedereen!

Het aantrekken van jongeren bij de bond? Jongeren voelen zich niet aangetrokken tot een inhoudsloze organisatie, ondanks het gegeven dat het een soort van verzekering kan zijn voor het geval dit vereist kan zijn. Op de markt van de privé en commercie bewegen zich voldoende en daarom zeker niet altijd duurdere verzekeringen die zich opwerpen voor de verdediging van de individuele rechten van de werknemers.

Gebrek aan activiteit of geen activiteit in de praktijk, blijkt al meermaals de oorzaak te zijn geweest van afbraakgolven van de vakbeweging. Het ontstaan van alternatieve bonden op basis van getoonde actiebereidheid. Een actiebereidheid om voor de eigen belangen meer te doen dan zich te laten vertegenwoordigen aan ondoorzichtige onderhandelingstafels, is aantrekkelijk voor jongeren die echt vooruit willen. Jongeren tekenen niet in voor een vlakke slappe hap, tenzij meestal alleen omwille van het individuele verzekeringsaspect.

Evenwel, gevaarlijk zijn die alternatieve bonden, die zich na hun ontstaan op basis van getoonde actiebereidheid gaan ontwikkelen tot corporatistische bonden, alleen bedoeld voor hun eigen beperkte beroepsgroep. Een voorbeeld daarvan is NU91.

Als de bond wil overleven dan zal zij weer naar haar wortels moeten terugkeren! Dan zal zij aan de onderhandelingstafels moeten opnieuw leren opkomen voor de echte belangen van haar achterban en dan zal de bond opnieuw moeten leren rekenen op de inzetbaarheid van haar leden i.p.v. haar leden te blinddoeken om ze zodoende naar de slachtbank te laten leiden!

De vakbond is een onmisbaar gegeven voor de werkers, voor Jan en Marie met de pet, voor de werkers in algemene zin, met of zonder betaalde baan, maar diezelfde vakbond mag haar vertrouwen niet beschamen. Een vakbond die haar leden willens en wetens naar de sociale afgrond leid is slechter dan de werkgevers die uiteindelijk van het resultaat zullen profiteren.

Het is niet het mislukken van sociaal overleg dat een gevaar vormt voor het voortbestaan van de vakbonden, het zoeken naar een eeuwigdurende consensus, steeds verder af van de eigen uitgangspunten, steeds dichter bij de wensen van de werkgevers, dat is een gevaar voor het voortbestaan van de vakbonden!

Luk Brusselaers is Kaderlid AbvaKabo-FNV 26/10/05