WASHINGTON, 30 oktober 2005 (IPS) - Het vertrek van Lewis 'Scooter' Libby, de stafchef van de Amerikaanse vice-president Dick Cheney, is niet alleen een slag voor de Amerikaanse regering, maar vooral voor de haviken die aanstuurden op de oorlog in Irak. Libby speelde een belangrijke rol in de aanloop naar die oorlog.

Lewis Libby werd vrijdag aangeklaagd voor belemmering van de rechtsgang, meineed en het verstrekken van valse informatie. Hij zou onder meer de identiteit van een CIA-agente hebben gelekt naar de pers, wat in de Verenigde Staten een misdrijf is. Vlak nadat de aanklacht bekend werd, nam Libby ontslag.

Net als zijn baas, Dick Cheney, greep Libby de aanslagen van 11 september aan om het Amerikaanse buitenlandse beleid in de door hem gewenste koers te dwingen. Libby's vriendschap met Cheney dateert uit de tijd dat de vice-president diende als minister van Defensie in de regering van president George H.W. Bush. Libby verkeerde vaak in het gezelschap van Cheney en kwam regelmatig op bezoek in Cheneys buitenverblijf in de Rocky Mountains.

De goede relatie tussen Libby en Cheney doet de vraag rijzen in hoeverre Libby handelde in opdracht van zijn baas. Die vraag bleef bij de aanklacht vrijdag onbeantwoord. Als Libby schuldig wordt bevonden, dan hangt hem maximaal dertig jaar gevangenisstraf boven het hoofd en de vraag is of tijdens de verdediging de mogelijke betrokkenheid van Cheney zal worden aangevoerd.

Libby is een beschermeling van voormalig onderminister van Defensie Paul Wolfowitz, die in de jaren zeventig zijn docent was aan de Universiteit van Yale. Wolfowitz benoemde Libby in de staf van het ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens de regering van president Ronald Reagan. Onder Cheney was Libby zowel stafchef als adviseur inzake nationale veiligheid. Hij zou ook goed liggen bij Bush en werd wel de 'assistent van de president' genoemd.

Na de eerste Golfoorlog gaf Cheney Wolfowitz en Libby de opdracht om een defensieplan, de Defence Planning Guidance (DPG), te ontwikkelen. In dat plan moest het Amerikaanse buitenlandbeleid voor de komende tien jaar worden vastgelegd. Toen het plan voortijdig uitlekte in de New York Times, bleek het zo ambitieus en groots, dat de regering erdoor in verlegenheid werd gebracht en de twee bijna ontslagen werden van hun post.

In het plan gaven Libby en Wolfowitz de voorkeur aan een nieuwe wereldorde gebaseerd op Amerikaanse militaire macht boven collectieve veiligheidsmechanismen zoals de Verenigde Naties. De Verenigde Staten moesten door middel van samenwerking of militaire confrontatie voorkomen dat ergens ter wereld een rivaliserende wereldmacht zou ontstaan. Het Amerikaanse doel in het Midden-Oosten was volgens Libby en Cheney "de positie van sterkste buitenlandse macht in de regio" vasthouden.

In het plan werd ook gepleit voor preventieve militaire actie tegen 'schurkenstaten' die nucleaire wapens ontwikkelen en de inzet van 'ad hoc-coalities' bij militaire operaties boven allianties zoals de NAVO.

De op deze ideeën gebaseerde unipolaire, door de VS gedomineerde wereld, kreeg in 1997 een steun in de rug in het oprichtingscharter van het Project for the New American Century (PNAC), dat ondertekend werd door 25 prominente neoconservatieven. Veel van hen, inclusief Cheney, Pentagon-baas Donald Rumsfeld, Wolfowitz, Libby en gouverneur Jeb Bush uit Florida, zouden topposities krijgen onder de tweede regering-Bush.

Libby had in die tijd zijn oude vak van advocaat weer opgepakt en verdedigde onder andere zwendelaar Marc Rich, een Zwitsers-Israëlische zakenman die onder meer verdacht werd van belastingontduiking, het witwassen van Russisch maffiageld en handel met de vijand.

Aan het einde van de jaren negentig was Libby ook raadsman van het Cox Comité, een onderzoekscommissie die zich bezighield met het verzamelen van informatie over militaire en nucleaire spionage door China. Het eindrapport dat het comité in 1999 publiceerde, waar in stond dat de Chinese uitgaven voor defensie twee keer zo hoog waren als de CIA schatte, werd door deskundigen afgedaan als speculatie. Zij beschuldigden de auteurs van het rapport van het verstrekken van foutieve informatie om zo meer steun te verwerven voor verhoging van de Amerikaanse defensie-uitgaven en een agressievere politiek ten opzicht van China.

Libby keerde terug in het openbare leven toen Cheney hem in datzelfde jaar benoemde als stafchef. Hij speelde een belangrijke rol bij het doorvoeren van de hoofdlijnen uit het DPG in de Nationale Veiligheidsstrategie van december 2002 en in de aanloop naar de oorlog in Irak. Libby zou een hoofdrol gespeeld hebben bij het manipuleren van de informatiestroom van de inlichtingendienst CIA naar beleidsmakers in het Witte Huis.

Het is gebruikelijk dat rapporten van inlichtingendiensten eerst zorgvuldig gescreend wordt door professionele analisten van onder meer de CIA, het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Defensie, voordat ze naar het Witte Huis gaan. Toen het Pentagon de inlichtingendiensten opdracht gaf om informatie te verzamelen over mogelijke Iraakse banden met de terreurbeweging al-Qaeda en de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak, werden de bevindingen volgens ten minste één waarnemer, de gepensioneerde luitenant-kolonel Karen Kwiatkowski, direct gerapporteerd aan Libby. Hij zou de informatie hebben doorgegeven aan Cheney en het Witte Huis.

Libby en Cheney stonden erom bekend dat ze geen hoge pet op hadden van de CIA, deels omdat de inlichtingendienst er voor de Golfoorlog van 1991 niet in geslaagd was de gewenste informatie te verzamelen over Iraks nucleaire programma. Allebei bezochten ze de CIA geregeld om functionarissen onder druk te zetten specifieke informatie aan te leveren. Sommige functionarissen beweren dat deze druk, evenals de informele informatiestroom van het Pentagon naar het Witte Huis, het proces "verknoeid" heeft.

Cheney was de eerste hoge functionaris die beweerde dat Irak zijn nucleaire programma weer had opgepakt. Hij deed zijn beweringen in maart 2002, een jaar voor de invasie in Irak. De CIA en andere inlichtingendiensten waren in die tijd nog veel terughoudender over de kwestie.

In 2003 bereidde Libby een toespraak voor over massavernietigingswapens in Irak, die de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, moest houden voor de VN-Veiligheidsraad. Naar verluidt zou Powell die toespraak, nadat hij hem had doorgenomen met deskundigen van de CIA en het ministerie van Buitenlandse Zaken, woedend betiteld hebben als "complete onzin."

Op de dag dat Bagdad viel, twee maanden later, zou Libby volgens de Washington Post zijn triomf hebben gevierd tijdens een etentje bij Cheney thuis. Bij dat etentje waren naast de Cheneys en Libby, ook Wolfowitz en Ken Adelman, lid van de Amerikaanse Veiligheidsraad, en zijn vrouw aanwezig.