1 oktober 2006 - In de prestatiecontracten die de politie voor 2007 sluit met de regering staat een nieuwe bepaling: de politie gaat door intensieve controles proberen 12.000 illegalen op te pakken. Burgemeester Cohen van Amsterdam haastte zich te verklaren dat er géén jacht op illegalen zal losbreken, maar in een bijzin voegde hij er tegen Business News Radio wel aan toe dat deze bepaling in de contracten komt op uitdrukkelijk verzoek van minister Verdonk.

Daar staan we dan. Het is sinds een jaar of vijf verboden om overheidsbeleid te vergelijken met wat er in ons land in de tweede wereldoorlog gebeurd is. Niet volgens de wet, maar wel van de spraakmakende gemeente. Thom de Graaff werd de woestijn ingestuurd nadat hij Anne Frank erbij gehaald had toen Pim Fortuyn artikel 1 van de grondwet ter discussie stelde. Jan Pronk werd gedwongen het woord deportatie terug te nemen dat hij gebruikte in het kader van het illegalenbeleid. Vandaar dat u nog nergens heeft gelezen dat een prestatiecontract voor de politie om illegalen op te pakken wel iets wegheeft van het premiesysteem dat de nazi's in Nederland toepasten om de jacht op ondergedoken joden te intensiveren.
Toch waag ik het er maar op.

Eerst maar even de verschillen. Iedereen haast zich te verklaren dat het hier gaat om het uitvoeren van goedgekeurd regeringsbeleid dat de instemming heeft van het parlement. Voorzitter Bakker van de Raad van Hoofdcommissarissen zei het vorige week, toen hij voor de radio werd geïnterviewd, in elke zin: de regering beslist, de politie voert slechts uit.
Burgemeester Cohen noemde nog een andere nuance: de politie gaat jacht maken op criminele illegalen en als er dan (als "bijvangst") ook nog een paar niet-criminele illegalen tussen zitten is dat hooguit meegenomen. Ook dat is een verschil met 1943/44: toen werd dat onderscheid niet gemaakt.

En verder zei voorzitter Bakker, grappenderwijs, dat het geld dat de politie extra kan verdienen met het oppakken van illegalen niet in de zakken van de korpschefs verdwijnt, maar aan nuttige projecten zal worden besteed. Ook dat is onmiskenbaar een verschil. Destijds mochten de jodenjagers de verdiende premies zelf houden, de meesten kochten er zwart drank en sigaretten van en gingen op ruime voet leven. Nu dus nuttige projecten: de beschaving schrijdt ontegenzeglijk voort.

Maar overeenkomsten zijn er ook. In maart 1943 stokten de deportaties van joden, waarna de nazi-top in Den Haag besloot om premies ter beschikking te stellen voor elke gearresteerde jood. Dat leidde ertoe dat het Bureau Joodsche Zaken van de Amsterdamse politie speciale formulieren kreeg waarop de agenten de gegevens van gearresteerde joden konden noteren. Bij inlevering van die formulieren werd 7, 50 gulden per joodse arrestant uitbetaald. Het clubje agenten dat hiervoor in aanmerking kwam was inmiddels al losgeweekt uit het Amsterdamse korps en toegevoegd aan de Sicherheitspolizei. De premies werden de maanden daarna langzaam hoger; tegen de tijd dat de familie Frank uit het Achterhuis werd gehaald (augustus 1944) was het tarief al opgelopen tot 40 gulden.

Hoofdcommissaris Bakker spreekt natuurlijk niet van premies, laat staan van "kopgeld" (de term die in de oorlog gebruikt werd), maar in het BNR-interview noemde hij de extraatjes voor de politiekorpsen toch "een soort stimulans". Ze moeten ervoor zorgen dat de politie actiever wordt bij het controleren van mensen die wel eens illegaal in ons land zouden kunnen zijn. Het komt wel verdomd goed uit dat we op 1 januari 2005 juist de identificatieplicht hebben ingevoerd, waardoor die controles gemakkelijker en effectiever worden. Ook die wetswijziging haalde een enorme meerderheid in ons parlement en er is nauwelijks maatschappelijk verzet geweest.

Er is, kortom, weinig aan de hand. Uitvoering van breed gesteund beleid.
Maar het is toch verdomd smakeloos, om niet te zeggen pervers om een financiële stimulans als beleidswapen in te zetten bij het verminderen van de illegaliteit in Nederland. De volgende stap ligt ook voor de hand: de illegalenjacht privatiseren en uitbesteden aan een civiele organisaties in de veiligheidssfeer. Sorry voor de vergelijking, maar dat gebeurde in 1943 ook. De Colonne Henneicke arresteerde toen ca 8500 joden in zes maanden - ook voor deze jodenjagers gold het premiesysteem. Met het inzetten van een nieuwe, gespecialiseerde dienst moet die "target" van 12.000 illegalen per jaar gemakkelijk haalbaar zijn.
Zou minister Verdonk deze geschiedenis kennen?

* Ad van Liempt
eindredacteur Andere Tijden
(auteur "Kopgeld, Nederlandse premiejagers op zoek naar joden" - Balans, 2002)