MEXICO-STAD, 10 oktober 2006 - Het sociale en politieke conflict dat de zuidelijke Mexicaanse staat Oaxaca al maanden in zijn greep houdt, bereikte gisteren de Mexicaanse hoofdstad. Zo'n drieduizend afgevaardigden van de Volksvereniging van Oaxaca (APPO) liepen in 21 dagen van Oaxaca naar Mexico-Stad. Ze willen daar blijven tot hun eisen zijn ingewilligd.

Vertegenwoordigers van de regering van president Vincente Fox (van de conservatieve Nationale Actie Partij, PAN), spraken met een delegatie van APPO om tot een oplossing van het conflict te komen. APPO eist een 'zuivering' van het politieapparaat in Oaxaca en het onmiddellijke aftreden van de gouverneur, Ulises Ruiz.

Het bestuur van Oaxaca is in handen van de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI), die ondanks een historisch verlies bij de nationale verkiezingen in 2000, zijn machtspositie in Oaxaca behield. De PRI was in Mexico zeventig jaar aan de macht.

De demonstranten, die openbare gebouwen en particuliere radiostations bezet hebben, kamperen al sinds mei van dit jaar in parken en op straat in Oaxaca. Ze beschuldigen Ruiz van grove intimidatie van de oppositie en critici.

De APPO-activisten droegen bij aankomst in Mexico-Stad borden met teksten die de vrijlating eisen van politieke gevangenen. De teksten verwezen ook naar politiegeweld en moorden.

Germán Mendoza, een van de bekendste sociale activisten uit Oaxaca, is een van de slachtoffers van het bekritiseerde politieoptreden. Mendoza zit sinds 9 augustus vast. Politieagenten in burger haalden hem onder bedreiging met vuurwapens uit zijn rolstoel en duwden hem in een auto. Hij mocht drie dagen geen contact met de buitenwereld hebben en hield al die tijd zijn handboeien om.

Mendoza wordt beschuldigd van ernstige misdrijven, zoals moord, beroving en bezit van vuurwapens. Dat betekent dat hij minimaal een jaar vastgehouden kan worden, zelfs als hij onschuldig blijkt te zijn. Een methode die al tientallen jaren wordt toegepast op critici, zeggen mensenrechtenactivisten in Oaxaca.

Oppositieleiders worden niet alleen vastgezet, maar ook vermoord, zeggen plaatselijke en internationale mensenrechtenorganisaties. "Het proces tegen de 41-jarige Mendoza, die al twintig jaar actief is in onderwijsvakbonden en boerenorganisaties, wordt gevoerd door aanklagers die banden hebben met de PRI. Die controleert al bijna tachtig jaar de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht in Oaxaca.

"In het verleden probeerde de PRI de intimidatie en het machtsmisbruik tenminste nog achter de schermen te houden. Maar sinds 2004, toen gouverneur Ruiz het roer overnam, is het misbruik voor iedereen zichtbaar", zegt Florentino López, een van de APPO-leiders. APPO is een overkoepelend orgaan voor meer dan 350 kleine organisaties van boeren, arbeiders, politieke en mensenrechtenactivisten.

López zegt dat zijn organisatie de moorden op 36 leden van verschillende sociale groeperingen in Oaxaca heeft gedocumenteerd. Al die moorden hadden plaats tijdens het bestuur van Ruiz. De gouverneur is lid van de meest conservatieve tak van de PRI, de partij die Mexico bestuurde tussen 1929 en 2000. In de meeste staten moest de PRI na 2000 het veld ruimen, maar Oaxaca was een uitzondering.

Naast de constante schendingen van de mensenrechten, kampt Oaxaca nog met andere problemen. Samen met buurstaten Chiapas en Guerrero is in Oaxaca het onderwijs, de gezondheidszorg en de infrastructuur het slechtst ontwikkeld.

"Ruiz, rot op, je bent een moordenaar", was een van de vele leuzen die gisteren werden gescandeerd in Mexico-Stad. Soortgelijke kreten staan tientallen malen op muren in Oaxaca, dat de omvangrijkste inheemse bevolking van Mexico telt: meer dan een miljoen op 3,5 miljoen inwoners van de staat.

Een bron dichtbij Ruiz, verklaarde tegenover IPS dat 37 arrestatiebevelen voor APPO-leiders zijn voorbereid. De leiders worden beschuldigd van moord, beroving, ophitserij en samenzwering. Volgens Mendoza's advocaat, Eder Gris, een wanhoopspoging van Ruiz om APPO de mond te snoeren.

In de hoofdstad van Oaxaca, waar geen enkele overheidsinstelling nog functioneert, zeggen de meeste inwoners dat van enig bestuur geen sprake meer is. Ze willen dat de gouverneur per direct vertrekt. Zowel voor- als tegenstanders van APPO lijken het daarover eens. "Ruiz geniet geen enkele steun meer in de stad", zegt Marlene Santiago, directeur van een niet-gouvernementele organisatie die straatkinderen helpt.

Het conflict in Oaxaca begon eind mei, met een onderwijsstaking. Onderwijzers bezetten toen het belangrijkste plein in de stad Oaxaca. Ruiz had eerder demonstraties op het plein verboden "om het toerisme niet te schaden". Op 14 juni stuurde hij honderden politieagenten om het plein schoon te vegen. De agenten slaagden er echter niet in de kampeerders te verwijderen. In de dagen daarop kregen de demonstranten bijval van een aantal sociale bewegingen en werd APPO in het leven geroepen. (IPS, Diego Cevallos)