Den Haag, 11 oktober 2006 - Nederland loopt buitensporig hoge financiële risico's met deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF).

Het is niet mogelijk om de kostprijs per toestel te berekenen. Sinds 1996 zijn de ontwikkelkosten met ruim 80 procent gestegen. Nu ontbreekt het inzicht in de verdere kostenontwikkeling nog steeds, omdat 65 procent van de testfase nog moet worden uitgevoerd. In 1999 (tweede paarse kabinet onder leiding van Wim Kok PvdA, VVD en D66) berekende het Ministerie van Defensie dat het project minimaal 10 miljard gulden (ruim 4,5 miljard euro) zou kosten bij afname van 114 toestellen. De laatste berekeningen, gebaseerd op 85 toestellen gedurende 30 jaar, zijn 14,6 miljard euro. Maar dit zou ook hoger kunnen uitvallen, blijkt uit een vandaag verschenen rapport van de Algemene Rekenkamer.

Ten tijde van de parlementaire goedkeuring van de Nederlandse deelname aan de JSF was voor de Nederlandse industrie in het Amerikaanse project voor 800 miljoen dollar aan orders voorzien in de eerste ontwikkelingsfase. Dat is maar 310 miljoen dollar geworden en daarbij blijft het vermoedelijk, aldus de Rekenkamer.

Een partnerland (Australië, Canada, Denemarken, Italië, Nederland, Noorwegen, Turkije, de VS en het Verenigd Koninkrijk) kan op elk moment deelname aan het project stopzetten. Als Nederland eruit zou stappen zou dat ons land circa 1 miljard (deels al betaalde) euro kosten, plus de in de opzegperiode van drie maanden nog te betalen bijdrage. De hoogte van dit bedrag is onduidelijk.

Parlementaire enquête JSF

Het debat over de aanschaf van de Joint Strike Fighter is een nieuwe ronde ingegaan. Directe aanleiding is de beslissing van de regering om met de VS een onderhoudscontract te tekenen. Onduidelijk blijft hoeveel vliegtuigen onderhouden moeten worden.

Gisteren pleitte SP-Kamerlid Krista van Velzen nog voor uitstel van het contract. Het proces mag dan formeel misschien nog steeds omkeerbaar zijn, door het aangaan van nieuwe verplichtingen wordt stoppen met de JSF veel moeilijker voor een nieuw kabinet.

Uit het rapport concludeert van Velzen dat een parlementaire enquête over de JSF niet lang op zich zal laten wachten. Van Velzen: “De toestellen worden al jaren lang maandelijks miljoenen duurder, we worden getild waar we bij staan. Als de Verenigde Staten besluiten minder JSF’s voor eigen gebruik aan te schaffen - wat niet onwaarschijnlijk is - zal de stuksprijs nog verder stijgen. Hoog tijd om de stekker uit dit project te trekken: beter te laat dan veel te laat. Doen we dit niet dan zal de deelname aan de JSF de komende decennia als een financiële molensteen om de nek van Nederland hangen.”

De PvdA sluit zich daarbij aan. "We moeten er direct uitstappen", meent PvdA-Kamerlid Luuk Blom. "Als de SP een voorstel doet voor een enquête, zullen wij dat van harte steunen." De regeringspartijen CDA en VVD willen doorgaan met het project. GroenLinks doet een beroep op het gezonde verstand van CDA en VVD om de Rekenkamer serieus te nemen en te stoppen met het JSF-project nu het nog kan.

Onderhoudscontract

Het minderheidskabinet Balkenende III zegt nog geen besluit te nemen over de aanschaf van deze vliegtuigen, maar wil wel persé nog voor de verkiezingen een onderhoudscontract tekenen voor de JSF. Ondertekening van het Memorandum of Understanding en de aanschaf van testtoestellen zijn zeer bepalende stappen. "Hiermee committeert Nederland zich zo aan de productiefase dat het onmogelijke wordt uit het project te stappen. Als u wilt uitstappen, moet dat zeer snel. Tussen nu en een half jaar", zegt projectleider Knol.

“Je gaat toch geen onderhoudscontract tekenen voor iets waarvan de aanschaf nog onzeker is? We worden door CDA en VVD in een fuik gejaagd waar we niet meer uit kunnen”, concludeert Van Velzen. “Een hele generatie belastingbetalers gaat bloeden voor vliegtuigen waarvoor geen vijand te vinden is. Of wil de regering soms de Hofstadgroep bombarderen?”

Het rapport van de Algemene Rekenkamer over de financiële risico’s rond de JSF.