Door Bert Bakkenes

09-10-2010 - Begin oktober was het 20 jaar geleden dat de DDR tot het verleden behoorde. Kort voor de opheffing was de Berlijnse Muur gevallen. In Duitsland wordt dit gevierd als de dag der Duitse eenheid. In het begin was dit een echt feest van het triomferende Duitse kapitalisme. De poorten stonden immers wijd open om de DDR leeg te roven en haar bevolking tot op het bot uit te buiten.

Intussen is het feest tot een ritueel geworden waar de lak zonder meer van af is. Het is interessant om op een dag als deze de Duitse media te volgen. Naast de in scene gezette feestelijkheden was er dit keer ook een constante stroom documentaires en films die de geschiedenis van de DDR in beeld moest brengen. Een ding viel meteen op. Bijna al deze documentaires beschreven de DDR in de meest inkt zwarte kleuren. De koude oorlog propaganda rolde als een niet te stuiten vloedgolf over de beeldbuis. Zelfs als er een positief feit naar voren kwam werden er meteen 3 feiten aan toegevoegd die de DDR beschreven als een onmenselijk en misdadig regime.

Dat werpt de vraag op; waar is het Duitse establishment eigenlijk nog zo bang voor? Waarom is het 20 jaar later nog steeds nodig om in zulke harde termen te spreken? Hoe is het mogelijk dat na zoveel tijd het spookbeeld van de DDR blijkbaar nog steeds de Duitse elite kwelt? Het antwoord vinden we als er ook zo af en toe wat voormalige DDR burgers aan het woord gelaten worden. Dan hoor je heel voorzichtig en aarzelend de commentaren dat lang niet alles slecht was in de DDR. Natuurlijk raken ook deze commentaren weer ondergesneeuwd, maar voor open oren is de boodschap glashelder; met de vernietiging van de DDR is iets kapot gemaakt wat voor veel mensen, die in het land leefden, wel degelijk grote waarde had. Velen hebben zich, eerder opgehitst door de Westerse media, pas veel later gerealiseerd dat ze niet waren bevrijdt, maar dat ze verraden en verkocht waren. Nu nog steeds, 20 jaar later, is de werkloosheid in het Oosten veel hoger dan in het Westen. De lonen zijn nog steeds een stuk lager. Vele verworvenheden uit DDR tijden zijn verdwenen. Hier en daar hoor je de commentaren in de documentaires: "Toen had tenminste iedereen werk", ""De huren waren laag en het openbaar vervoer kostte bijna niets", "Iedereen had recht op kinderopvang". Met de DDR is ook dit alles tot het verleden gaan behoren.

Precies daar ligt de angst van het Duitse establishment, hoe meer mensen zich deze feiten herinneren, des te meer zal de onvrede in deze tijden van crisis toenemen. De gewone mensen zouden zich kunnen gaan realiseren dat er wel degelijk een alternatief is. Dat wat er nu is niet de enige logica is, maar dat er andere keuzes zijn. En daar ligt men van wakker in Berlijn en in de hoofdkwartieren van de Duitse omroepen. Daarom moeten steeds de doden aan de muur en de landmijnen naar voren gebracht worden. En natuurlijk datgene waar de pijlen het meest op gericht zijn, de Stasi. Maar als we objectief kijken was wat de Stasi deed niet veel anders dan wat inlichtingendiensten in alle landen doen. Neem maar als voorbeeld de inlichtingendienst van het oude West Duitsland. Mede dankzij het werk van deze dienst werden mensen uit hun werk gezet omdat ze linkse sympathieën zouden hebben. Mede door het werk van deze dienst werd de Duitse communistische partij KPD in West Duitsland verboden. En als men er maar even lucht van kreeg dat iemand contacten had in de DDR met betrekking tot politieke dingen werd het leven praktisch onmogelijk gemaakt.

En laten we eens kijken hoe men optrad tegen de Rote Armee Fraktion, ook wel bekend als de Baader Meinhof groep.
Uit naam van de bestrijding van terrorisme werden alle grondrechten buiten werking gesteld. Hongerstakingen werd met dwangvoeding bestraft, de witte dood van de isolatie werd ingevoerd in de gevangenissen en de politie en de inlichtingendiensten kregen een schietbevel. Dat was het zogenaamde vrije Westen. Men kwam hier mee weg omdat men beter was in public relations en omdat er grote hoeveelheden geld in werden gestoken. Praktisch alles waar men de DDR van beschuldigde deed men zelf ook. Maar ja, het gebeurde uit naam van vrijheid en democratie en dan werd er niet zo nauw gekeken. Intussen is er natuurlijk het een en ander verandert. Het kapitalisme loopt in de laatste jaren steeds meer tegen haar eigen grenzen op. Nieuwe markten om te veroveren zijn er bijna niet meer, dus moet de uitbuiting van de eigen bevolking toenemen. Er moet immers winst gemaakt worden. In Duitsland is dit alles goed te zien. De werkloosheid heeft een record bereikt. De ziektekosten en huren dreigen onbetaalbaar te worden of zijn dit al. Van een uitkering is nog nauwelijks te leven. De tijden van het 'economische wonder' zijn voorgoed voorbij.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen in het Oosten terug kijken naar de dagen van de DDR. Voor sommige is het nostalgie, voor anderen ontevredenheid met de huidige situatie. Een deel van de bevolking verbind daar ook politieke en ideologische consequenties aan. Deze laatste groep is nog een minderheid, maar precies daar zitten de zorgen van de Duitse overheid. Als meer mensen consequenties gaan trekken kunnen ze alleen maar bij het socialisme uitkomen. En dan liggen er natuurlijk een aantal voorbeelden uit DDR tijden. Dat kunnen de machthebbers niet laten gebeuren. Dus moet de DDR nog steeds worden afgeschilderd als iets afschrikwekkends. Iets wat "nooit meer mag gebeuren." We weten dat de huidige machthebbers nooit een eerlijke geschiedenis van de DDR of bijvoorbeeld de Sovjet Unie zullen schrijven. Het zal altijd een partijdige geschiedenis zijn die een reflectie is van de belangen en wensen van het huidige systeem. Maar de berichtgeving over de voormalige DDR gaat veel verder. In plaats van geschiedschrijving, gekleurd of niet, gaat het hierbij om pure propaganda. Als of de koude oorlog nooit is weggeweest. De woorden van een van de presentatoren van de Duitse TV geven dit ook aan. "De DDR ligt al 20 jaar in haar graf," zei hij. "Maar ze kan het nog steeds niet laten om regelmatig haar hoofd op te richten."

Een ding is duidelijk; van het triomfantelijke geluid van begin jaren 90 is bar weinig meer over. De droom van het onoverwinnelijke kapitalisme is hard op weg om een nachtmerrie te worden. Marx en Engels schreven in het Communistisch Manifest dat het "spook van het communisme door Europa waart". Dat is nog steeds het geval, en een stukje van dit spook heet de DDR. Geen slechte erfenis van iets dat al 20 jaar niet meer bestaat.