Utrecht 5 april 2001 - De spoorwegstakingen van donderdag en vrijdag laten de eensgezindheid van het NS personeel zien. De leden van FNV bondgenoten staakten unaniem, collega's van de VVMC namen geen besmet werk over. Er reed in Nederland nauwelijks een trein en het wegennet was de gehele donderdag overbelast. Op de eerste stakingsdag vond er geen overleg plaats tussen bonden en directie. De kloof die woensdagavond onoverbrugbaar werd, lijkt inderdaad niet meer te nemen.

De grote vraag is wat de NS directie bezield om op de ingeslagen weg door te gaan. Alle ingehuurde crisisbestrijders adviseerden om de geschillen onderling op te lossen, water bij de wijn te doen. De NS directie komt niet verder dan van wijn azijn te maken Bij de presentatie van de plannen in het voorjaar van 1999 gaven zij aan dat als er onvoldoende draagvlak was de plannen niet door zouden gaan. En bij het afblazen of veranderen daaraan hun conclusies te verbinden. Al tijdens de evaluatie van de bijeenkomsten bleek onvoldoende draagvlak voor de plannen. En dat is nu vrijwel geheel weg. Voor de directie is dit uitgedraaid op een prestige gevecht, buigen of barsten.

Niet alleen bij de conducteurs en machinisten, het wantrouwen is doorgeslagen naar verreweg de meeste medewerkers bij de Nederlandse Spoorwegen. Het ontstaan van steeds meer weerstand uitte zich in de stakingen van collectieven op 21 december 2000 en de huidige stakingen uitgeroepen door FNV bondgenoten.

Het gaat al lang niet meer over de procesvereenvoudiging alleen. Het is wel het item dat door de media makkelijk te beschrijven is. Overigens vaak met de argumenten van de NS top. Een ieder die verder kijkt, ziet dat wat nu aan de procesvereenvoudiging voorligt de vertraging en olievlekwerking niet oplost. Op de landelijk intercitylijnen neemt het aantal wisselingen van personeel toe. Omdat deze losgekoppeld is van de materieelinzet op deze lijnen. Ook in de spitsen neemt het aantal overstappers toe. Alleen op enkele korte stoptreintrajecten is misschien enige punctualiteitwinst te boeken, zij het miniem omdat de stoptreinen al veel minder vertraagd rijden dan de intercitylijnen.

Een opsomming van andere problemen waardoor het wantrouwen toeneemt is vrijwel oneindig. Zo is er een groot tekort, door diverse bezuinigingen, aan onderhoudspersoneel in de werkplaatsen. Überhaupt is er al een tekort aan materieel en door het personeelstekort is 18% van het materieel niet geschikt om in te zetten. Verder schort het op alle niveaus binnen het bedrijf aan duidelijk afgesproken verantwoordelijkheden. Iedereen doet zijn best, maar door vele decepties krijgt onwil zo langzamerhand de overhand. De werkdruk op de kantoren is na diverse taskforces zo hoog dat er een verhoogde kans op Burn-Out is. Ziekteverzuimpercentages schommelen tussen de 20 en 50%. Verouderde automatiseringssystemen, interne communicatie met leidinggevenden is vrijwel afwezig. Een avond praten met een spoorman of -vrouw en dan nog zijn alle problemen niet aan de orde geweest. De reiziger ervaart die problemen trouwens dagelijks.

Naast het vasthouden aan de ingeslagen weg schoffeerde de NS directie een aantal prominenten. Zo werd de commissie Blankert/Stekelenburg als kleine jongens binnen een kwartier in de hoek gezet en werd een bod van de minister woensdagavond op een grove manier in 5 minuten weggevaagd. Bij de laatste schermutselingen liet president-directeur Huisinga zich zelfs niet eens zien. Terwijl hij met minister Netelenbos telefonisch de opening, die de gezamenlijke bonden voorstelden, had besproken en de bonden voor overleg had uitgenodigd. Met het ontbreken van enig tactisch optreden heeft de leiding van de NS zich bij een groot deel van de Nederlandse polder elite onmogelijk gemaakt. De voorzitter van de vakcentrale FNV, Lodewijk de Waal, gaf omzichtig aan dat deze directie niet geschikt was om uit dit conflict te komen. Hij vond dat een directie dat een ziekteverzuim van 30% heeft gecreëerd niet in staat is om het bedrijf verder te leiden.

De werknemers bij de NS en de bonden hebben het front op de eerste stakingsdag gesloten en de fabeltjes dat het een strijd om de leden is uit de wereld geholpen. Na wat onprofessioneel optreden van de VVMC zijn de rijen ook naar buiten toe weer gesloten. Het optreden van de VVMC is te verklaren uit de onervarenheid van een vrij jonge bond die nog niet eerder met dit bijltje heeft gehakt. De leden van FNV bondgenoten en de VVMC trokken tijdens de acties duidelijk één lijn. Het lijkt erop dat de vakbonden volgende week gezamenlijk zullen optreden.

Het resultaat van de acties is er nog niet, maar politiek Den Haag zal twee stakingsdagen met meer dan 140 files niet klakkeloos aan zich voorbij laten gaan. Het kan lang of kort duren maar er zal worden ingegrepen. Argumenten als economische schade en teveel onrust in een preverkiezingsjaar spelen daarin een belangrijke rol. Ook staat de huidige overlegcultuur van Nederland onder druk. Er zijn genoeg belanghebbenden voor het snel terugkeren van enige rust bij de spoorwegen. Dat kan met het stilzetten van de invoering van de nu voorliggende procesvereenvoudiging en het vervangen van de NS directie. Als de bonden dat resultaat binnen halen, verdienen ze na al hun misstappen in het verleden, een pluim. Elke werknemer bij de spoorwegen hoopt nu op het snel oplossen van dit conflict zodat er weer normale arbeidsverhoudingen kunnen ontstaan. In bezinning van de huidige directie is weinig vertrouwen. Er zal een ouderwetse bruggenbouwer aan de slag moeten om de grote problemen die het bedrijf kent op te lossen.