BUENOS AIRES, 3 oktober 2006 - In de vijftiende eeuw waren ze met 100.000 en regeerden ze over uitgestrekte gebieden van wat nu Argentinië, Bolivia, Brazilië, Paraguay en Uruguay is. Nu blijven er drie- tot vierduizend mensen over. De afgelopen twee maanden stierven 21 kinderen. Nog eens 13 liggen in het ziekenhuis. Ver van enige media-aandacht lijkt deze crisis het einde in te luiden van de Argentijnse Mbya Guaraní. Extra geld noch medicijnen en voedsel van de regering halen iets uit.

"Er zijn altijd overlijdens geweest, maar deze shockeren ons omdat ze zich op verschillende plaatsen tegelijk voordoen: zowel in gemarginaliseerde stedelijke gebieden als in het regenwoud", zegt het hoofd van het Directoraat van Guaraní-zaken, Claudia Martínez. De 21 kinderen stierven aan ademhalingsziekten en ondervoeding. "Mogelijk zijn er zelfs meer kinderen gestorven. Deze 21 zijn de geregistreerde overlijdens", zegt Martínez.

Het Argentijnse parlement heeft het ministerie van Gezondheid naar de oorzaak gevraagd van de sterfgevallen in bijna elk dorp en de algemene gezondheidsachteruitgang. Volwassen Guaraní zijn in ziekenhuizen opgenomen met tekenen van tuberculose.

Nationale en provinciale regeringsfunctionarissen vrezen dat de inheemse groep uit de noordoostelijke provincie Misiones, zo'n 1.300 kilometer van Buenos Aires, volledig aan het uitsterven is. Slechts 450.000 Argentijnen behoren tot een inheemse bevolkingsgroep of stammen er in eerste generatie van af, zo blijkt uit voorlopige gegevens van een nieuw bevolkingsonderzoek. Dat is schokkend minder dan de ruim een miljoen waarvan iedereen tot nog toe uitging.

Het ministerie voor Gezondheid heeft een speciaal programma voor de gezondheid van de 25 inheemse volkeren van Argentinië, en de fondsen voor Misiones werden begin dit jaar verdubbeld. De dienst van Claudia Martínez verdeelt stukken land, werktuigen, voedsel. De inheemsen krijgen opleiding in landbouwtechniek, veeteelt en artisanaat. Maar het lijkt allemaal niks uit te halen. De levensverwachting van de Guaraní is gezakt tot 40 jaar en de kindersterfte ligt hoog.

Het is moeilijk gebleken inheemse mensen die uit hun woongebieden werden verdreven naar de moderne maatschappij te "assimileren", zegt Martínez. "Het is alsof ze onze ergste zonden hebben overgenomen. Ze raakten eraan gewoon te overleven van toelagen, en werden alcoholist of bedelaar. Ze willen niet aan landbouw doen. Sommigen emigreren naar Brazilië of Paraguay, maar velen sterven."

De inheemsen zelf leggen de schuld van de lage levensverwachting en het verlies aan levenslust bij de ontbossing die hun oorspronkelijk land vernielt. Houtbedrijven en papierfabrieken zijn erg actief in Misiones, en ook tabak- en mate-plantages breiden uit ten koste van het regenwoud.

"Als we ons woud verliezen, verliezen we ook onze natuurlijke medicijnen. We moeten een beroep doen op het ziekenhuis, dat niet altijd in de buurt ligt", zegt Alejandro Méndez, het hoofd van de Mbya-geneenschap in Yraká Mirí.

Méndez legt uit dat in hun wereld, spirituele gidsen een diagnose stellen en medicijnen voorschrijven. "We hebben altijd ziekten gehad, maar nu zijn er aandoeningen die nieuw voor ons zijn, en de hulp van de buitenwereld maakt de dingen soms erger. Dit jaar stuurden ze ons melk die over datum was."

Raúl Montenegro, een bioloog die in juni in het medische vakblad The Lancet samen met een andere expert een rapport publiceerde over de gezondheid van inheemse volkeren in Latijns-Amerika, deelt de visie van Méndez. Hij spreekt van een "verborgen genocide". Montenegro is directeur van de niet-gouvernementele Stichting voor de Bescherming van het Milieu (FUNAM) en kreeg in 2004 de Right Livelihood Award van het Zweedse parlement, ook bekend als de alternatieve Nobelprijs. (IPS, Marcela Valente)