Door de redactie

Scheemda, 21 november 2008 - Het is voor buitenstaanders vaak niet te begrijpen dat er in het Groningse Oldambt twee communistische partijen actief zijn, de Verenigde Communistische Partij VCP en de Nieuwe Communistische Partij NCPN. Zo'n tien jaar geleden is het tot een splitsing tussen de beide groeperingen gekomen. Het voert te ver alle geschilpunten op te sommen, maar enkele zijn van groot belang.

Zo is er de opstelling ten opzicht van de Blauwestad, een megaproject waarmee de lokale regenten in samenwerking met projectontwikkelaars luxe huizen willen bouwen die bestemd zijn voor kapitaalkrachtige mensen uit de Randstad en het Ruhrgebied. De NCPN was eerst tegen en later voor dit project. De VCP was en is tot op de dag van vandaag tegenstander. Inmiddels blijkt het gelijk van de VCP. Het megaproject is nagenoeg failliet. De private ondernemingen die er bij betrokken waren hebben zich voor het merendeel teruggetrokken. De bevolking blijft achter met een verwoest landschap en een groot financieel gat dat met belastinggeld moet worden gedicht. De NCPN zag ook geen bezwaar in het oprichten van de Intergemeentelijk Sociale Dienst Oldambt, een uitkeringsfabriek voor de gemeenten Winschoten, Reiderland en Scheemda die al snel na de oprichting in zwaar weer terecht kwam. Uitkeringen werden te laat uitbetaald, de bejegening van uitkeringsgerechtigden was ronduit onfatsoenlijk, er ontstonden financiële tekorten en organisatorisch werd het een chaos. De VCP was altijd al tegen deze opzet (staat überhaupt zeer kritisch ten aanzien van gemeenschappelijke regelingen omdat deze altijd gepaard gaan met verlies aan democratische controle) en heeft het gelijk aan haar kant gekregen. De NCPN droeg regelrechte bestuurlijke verantwoordelijkheid voor dit debacle omdat de NCPN-wethouder van sociale zaken medebestuurder van deze Intergemeentelijke Sociale Dienst was. Ten slotte willen we nog het meningsverschil ten aanzien van Synergon noemen. Synergon is een sociale werkvoorziening en tevens de grootste werkgever in het Oldambt. Het was de bedoeling om deze sociale werkvoorziening op afstand van de deelnemende gemeenten te plaatsen. De NCPN was hier voor. Dat heeft geleid tot een dramatische afkalving van de sympathie voor het communisme bij de werknemers van Synergon. Een heet hangijzer is nu dat de arbeidsplaatsen bij Synergon voor een groot deel bezet worden door uitkeringsgerechtigden die in het kader van work-first bij Synergon te werk worden gesteld. De mensen waarvoor de sociale werkvoorziening eigenlijk is bedoeld, komen op de wachtlijst. De gemeenteraden, die mede dankzij de NCPN op afstand staan, kunnen daar weinig aan veranderen.

De VCP heeft haar basis in de gemeente Scheemda, de NCPN in Reiderland. Dat wil niet zeggen dat de VCP niet actief is in het overige Oldambt. Slechts het gemeenteraadswerk is tot Scheemda beperkt. Advieswerk en ondersteuning van buurtacties vindt ook in andere gemeenten plaats. De NCPN is slechts in Reiderland actief. De partij doet daar aan raadswerk en leverde tot voor enkele jaren een of twee wethouders.

Dat laatste vormt een van de achterliggende problemen waarmee de NCPN de laatste jaren geconfronteerd werd. Het is de partij nooit gelukt om op een deugdelijke wijze invulling te geven aan de functie van wethouder. Het betekent nogal wat wanneer een kleine partij bestuurlijke verantwoordelijkheid op zich neemt. De VCP is geen tegenstander van het op zich nemen van deze verantwoordelijkheid, maar is zich terdege bewust van de valkuilen. De NCPN heeft alle nadelen van het meebesturen over zich afgeroepen terwijl daar geen enkel voordeel tegenover stond.
Vanaf het moment dat de NCPN in de gemeente Reiderland een absolute meerderheid in de raad had en zelfs alle wethouders leverde, is het alleen maar bergaf gegaan. Men wist geen vuist te maken tegen hogere bestuursorganen, voerde alles uit wat op het bord kwam en klaagde steen en been dat het allemaal zo moest. Dat het niet zo moet, dat het ook anders kan, dat realiseerde men zich blijkbaar niet.

Overigens, klagen en jammeren is zo'n beetje het handelsmerk van de NCPN-afdeling Reiderland. Dat is een ander achterliggend probleem waarmee de NCPN zichzelf de das omdoet. Men komt niet tot een politieke analyse van problemen om vervolgens op basis van die analyse aan de slag te gaan. Nee, men zoekt een zondebok en als die gevonden is, klaagt men steen en been over hetgeen de goedbedoelende communisten van de NCPN wordt aangedaan. Dat Marx, Engels en Lenin ons hebben voorgehouden dat we het heft in eigen handen moeten nemen en onze eigen toekomst moeten vorm geven, dat schijnt men vergeten.

Het behoeft dan ook niet te verbazen dat de aanhang van de NCPN onder de bevolking snel terugliep. Ook stapte een grote groep leden demonstratief op. Bij de raadsverkiezingen die volgden na het behalen van de absolute meerderheid bleven er nog maar 5 raadszetels over. De NCPN kon nu uit een aantal opties kiezen. Ze koos voor de minst voor de handliggende, namelijk een coalitie vormen met Gemeente Belangen, een soort plattelands VVD die in Oost-Groningen resoluut opkomt voor de belangen van de herenboeren. De NCPN verklaarde in die tijd dat het samengaan van boeren en arbeiders, die in Oost-Groningen al meer dan honderd jaar in een keiharde klassenstrijd zijn verwikkeld, geen kwaad kon omdat er "toch geen uitbuiting meer was". Dit getuigt van een schromelijk gebrek aan inzicht in het wetenschappelijk socialisme van Marx, Engels en Lenin. Dat er, door de mechanisatie in de landbouw, tegenwoordig bijna geen landarbeiders meer zijn, verandert immers niets aan het principiële communistische uitgangspunt dat de eigenaren van de productiemiddelen de loonslaven uitbuiten. Het werd nog erger toen later bleek dat de NCPN haar verkiezingsprogramma door de toenmalige burgemeester en de gemeentesecretaris had laten herschrijven om zodoende een basis te creëren voor deze coalitie. Een communistische partij die haar verkiezingsprogramma door de klassentegenstanders na gehouden verkiezingen laat wijzigen, geeft niet alleen zichzelf een brevet van onvermogen, ze roept ook allerlei ander onheil over zich af. En dat bleek al snel. Er ontstond onmin binnen de NCPN-afdeling Reiderland en binnen haar gemeenteraadsfractie. Twee gemeenteraadsleden kwamen gewoon niet meer opdagen tijdens de gemeenteraadsvergaderingen en de NCPN bleek niet bij machte vervangers te vinden. Twee NCPN-zetels bleven gewoon leeg. Het was te verwachten dat de bevolking dat niet zou pikken. Toen er in 2006 weer verkiezingen werden gehouden kwam de NCPN niet verder dan twee raadsleden. Na korte tijd kregen die twee ook nog eens ruzie over de vraag wie zich fractievoorzitter mocht noemen. Het gevolg was dat de tweemansfractie zich splitste in een NCPN-lijst en een onafhankelijke lijst.

We kunnen niet zeggen dat het de VCP in die jaren alleen maar voor de wind is gegaan. De belangstelling voor politiek is in heel Nederland tanende. Alle politieke partijen kampen met een groot ledengebrek. Over het algemeen is het zo dat de bevolking het onmogelijke van de politiek eist maar niet bereid is er energie en tijd in te steken. Ook de VCP ervaart dat aan den lijve. De VCP is uiteindelijk niet meer dan een splinterpartij waar maar een handvol mensen actief is. Toch is het mogelijk om onder dat soort omstandigheden zinnige politieke activiteiten te ontplooien.

De VCP richt zich niet alleen op het gemeenteraadswerk, maar doet ook aan advieswerk.
Daarmee is een uitstekende reputatie opgebouwd. Andere partijen (zelfs de SP die zo prat gaat op haar hulpdiensten) sturen mensen die bij hen aankloppen met problemen over uitkeringen en dergelijke door naar de VCP. Ook bij officiële instanties is er een groeiende waardering voor de VCP. En angst. Er zijn klanten die bij instanties slechts met inschakelen van de VCP hoeven te dreigen om hun zin te krijgen. Dat laat zien dat ook een kleine communistische partij een positieve invloed op lokaal niveau kan hebben.

Het advieswerk bracht de VCP weleens in conflict met de NCPN. Zo werd er in Reiderland een bezuiniging op de toenmalige Wet Voorzieningen Gehandicapten afgekondigd. Een NCPN-wethouder was daarvoor politiek en bestuurlijk verantwoordelijk. Hij tekende bij het ambtelijk voorstel voor deze bezuiniging aan dat het een "goed onderbouwd stuk" was. Een bejaarde inwoonster van Reiderland, die er het slachtoffer van werd, klopte aan bij de VCP. Het bleek al meteen dat de maatregel ter bezuiniging zoals die door de wethouder werd voorgestaan wettelijk niet eens mogelijk was. De VCP startte voor de mevrouw een bezwaarprocedure en werd door de onafhankelijke adviescommissie voor bezwaarschriften in het gelijk gesteld. De NCPN-wethouder was gedwongen zijn bezuiniging voor de hele gemeente Reiderland terug te draaien.

Toch werd dit soort situaties voor zover mogelijk voorkomen. De VCP had en heeft geen enkele belangstelling voor een communistische broederstrijd. Enkele jaren geleden werd de VCP benaderd door het landelijk partijbestuur van de NCPN. Men wilde eens praten over eventuele samenwerking. Er hebben in een goede sfeer een aantal gesprekken plaats gevonden. De politieke geschilpunten werden echter niet overbrugd.

Al met al is de positie van de NCPN in Oost-Groningen hopeloos. Er zijn niet meer dan twee à drie actieve leden overgebleven. Volgend jaar, waarschijnlijk in oktober, vinden er weer gemeenteraadverkiezingen plaats. Dat is vroeger dan in de rest van Nederland omdat drie gemeenten in het Oldambt, overigens tegen de wil van de bevolking in, gaan fuseren. Winschoten, Reiderland en Scheemda gaan op in één gemeente Oldambt. De vraag doet zich voor of de NCPN aan deze verkiezingen gaat meedoen. Het ziet er immers niet naar uit dat uit de overgebleven leden en eventuele sympathisanten een verkiezingslijst kan worden samengesteld.

Begin oktober stelde Hans Heres, tegenwoordig de NCPN-leider in Reiderland, aan de VCP voor een gesprek te voeren over de komende gemeentelijke herindeling. Hij maakte duidelijk dat de NCPN niet in staat was als NCPN aan de komende verkiezingen deel te nemen. Zijn idee was nu om samen met de VCP en onafhankelijke kandidaten, waaronder een lid van de Partij voor de Dieren, een lokale lijst samen te stellen. Dit voorstel werd door de leden van de VCP besproken en afgewezen. De NCPN werd hier schriftelijk van op de hoogte gesteld (zie brief).

De VCP heeft de brief na vragen vanuit de pers openbaar gemaakt. Heres, die om een reactie werd gevraagd, verklaarde toen dat de NCPN toch gewoon als NCPN aan de verkiezingen zou deelnemen. Hij deed in de krant en voor de regionale radio zijn beklag over de VCP die de deur naar samenwerking zou hebben dichtgegooid. Op de inhoud van de brief reageerde hij niet. Volgens hem waren de politieke verschillen tussen de VCP en de NCPN te verwaarlozen. Vanuit de VCP gezien is dat verbijsterend. De vraag doet zich voor of Heres daadwerkelijk de reële verschillen niet ziet of maar doet alsof. In beide gevallen vormt een deze opstelling echter geen basis voor samenwerking.

Het is opmerkelijk dat de NCPN-afdeling Reiderland het initiatief om tot een lokale lijst te komen buiten het landelijk partijbestuur van de NCPN ondernam. In de eerder genoemde gesprekken van de VCP met een afvaardiging van dit landelijk partijbestuur was afgesproken dat, indien zowel de NCPN als de VCP aan de verkiezingen zouden meedoen, er een lijstverbinding zou worden aangegaan. Daarmee zou worden voorkomen dat communistische stemmen verloren zouden gaan. In de gemeente Scheemda is het ook wel eens gebeurd dat beide partijen aan de verkiezingen deelnamen. De NCPN haalde slechts enkele tientallen stemmen. Maar dat handjevol stemmen was wel voldoende om de VCP van een extra zetel af te houden. Zowel de VCP als het landelijk partijbestuur van de NCPN waren van mening dat een herhaling voorkomen moest worden. Indien de NCPN, tegen alle verwachtingen in, alsnog als NCPN de verkiezingen in gaat, is het de vraag of die oude afspraak nog staat. De tijd zal het leren.

De positie van de VCP is sterk. Alleen al de vaste aanhang vanuit de gemeente Scheemda staat borg voor een raadszetel in de nieuwe gemeente. En het is te verwachten dat veel communisten en sympathisanten uit Reiderland en Winschoten op de VCP zullen stemmen. Maar het had beter gekund. Indien er straks twee communistische partijen meedoen, is dat nadelig. Het is spijtig dat de NCPN slechts twee alternatieven ziet: opgaan van de NCPN en de VCP in een lokale lijst of als NCPN toch maar een hopeloze poging wagen. Er zijn nog zoveel andere alternatieven. Die zijn niet eens besproken.

Het voorstel om op te gaan in een lokale lijst vindt bij de VCP een dichte deur. Maar voor het overige staat de deur nog steeds wagenwijd open.