Winschoten, 13 maart 2001 - Vandaag wordt de Geuzenpenning uitgereikt aan twee zigeunerorganisaties. De Landelijke Sinti Organisatie en het European Roma Rights Center krijgen de onderscheiding vanwege hun strijd tegen discriminatie van zigeuners.

De belangenorganisaties zetten zich verder in voor de verbetering van de maatschappelijke en politieke positie van zigeuners, die behoren tot de meest gediscrimineerde volken van Europa. Met de onderscheiding wil de stichting Geuzenverzet 1940-1945 meer aandacht vragen voor hun levensomstandigheden.

De Sinti en Roma in Nederland hebben zich verenigd in de Landelijke Sinti Organisatie, gevestigd in Best. Zij streeft naar belangstelling, begrip en verbetering van de maatschappelijke en politieke positie van de zigeunergemeenschap, waardoor uiteindelijk integratie mogelijk wordt. Het European Roma Rights Center in Boedapest zet zich internationaal in voor de belangen en rechten van de Roma.

De Sinti en Roma in Nederland

In Nederland zijn dat er zo'n 5300 waarvan het merendeel Sinti is. Bovendien 500 Roma die ook al generaties lang in Nederland zijn en een 300 Roma-vluchtelingen uit Oost en Midden-Europa. De 4500 Sinti in Nederland onderscheiden zich enigszins van de Roma. Aan taal en cultuur is nog steeds de van oorsprong Indiase afkomst merkbaar: de taal, het Sinti-Romanech, is verwant aan het Sanskriet. Reinheidsvoorschriften in het huishoudelijk leven en met betrekking tot voedsel en water hebben verwantschap met gebruiken die in India nog voorkomen. Vooral dit soort tradities hebben een grote waarde en versterken de onderlinge banden en eigen identiteit.

De term "zigeuner" is, net als de andere termen ‘Gypsies' - ‘Gitanos' - ‘Egyptiërs' - ‘Tsiganes' - ‘Heidens', van de ‘burgers' afkomstig en heeft voor hen een erg negatieve lading. Dat komt vooral door de wijze waarop zij als (gedwongen) nomadische volkeren onder de eerder genoemde termen veracht en vervolgd zijn over de gehele wereld. Deze stigmatiserende termen hebben mede bijgedragen aan discriminatie, uitsluiting en zelfs, in perioden van maatschappelijke crises, tot vreemdelingenhaat en racisme.

De vervolging van Sinti en Roma in de periode 1933-1945
Hoeveel Sinti en Roma door de nazi's zijn vermoord is niet bekend. De meest betrouwbare schattingen gaan uit van 500.000 tot 1.000.000 slachtoffers. Uiteraard is het in het algemeen moeilijk om een exact aantal slachtoffers aan te geven, maar bij Sinti en Roma speelt een andere factor een rol: pas de laatste twintig jaar wordt er grondig onderzoek gedaan naar het lot van Sinti en Roma onder het nazi bewind en naarmate de tijd verstrijkt wordt het steeds moeilijker de feiten te achterhalen. Een vaststaand feit is, dat de nazi's hebben geprobeerd Sinti en Roma uit te roeien. Sinti en Roma (‘Zigeuners') waren in de ogen van de nazi's een inferieur ras en bovendien asociaal. Deze ideeën waren niet nieuw. Ook ten tijde van de Weimar Republiek waren er overal in Duitsland (en in andere Europese landen) anti-zigeuner maatregelen van kracht, gebaseerd op het vooroordeel dat een nomadisch bestaan niet anders was dan een dekmantel voor criminele activiteiten.

Maar het nazi-bewind ging veel verder. Al vòòr de oorlog werden Sinti en Roma door de nazi's opgepakt als gevolg van de door Himmler in gang gezette strijd tegen de criminaliteit. Het vooroordeel dat Sinti en Roma crimineel zijn, was tot uitgangspunt van beleid geworden. Ook werden Sinti en Roma gedwongen gesteriliseerd of opgepakt en weggevoerd omdat ze tot een verkeerd ras zouden behoren. In Oost-Europa werden toen de oorlog eenmaal daar was de SS en de Einsatzkommandos ingezet om Joden, Roma, Sinti en communisten massaal dood te schieten. Vanuit West-Europa werden zij gedeporteerd naar de vernietigingskampen. In Auschwitz misbruikte kamparts dr. Mengele Sinti en Roma kinderen voor zijn medische experimenten. In juli 1944 werd besloten de zigeunerafdeling op te ruimen: in de nacht van 1 op 2 augustus 1944 werden 2800 Sinti en Roma vergast.

De vergeten holocaust
In de Neurenbergse processen (1947) wordt genocide als eerste van de grote misdaden genoemd, "met name de genocide op Joden, Polen en Zigeuners". Tijdens het proces werd bewijs aangedragen van alle aspecten van de genocide op Sinti en Roma: vernietiging door arbeid, gedwongen sterilisaties, gegijzeld en vervolgens doodgeschoten, medische experimenten, massa executies in het oosten, vergassing in de concentratiekampen: geen gruwelijk detail wordt overgeslagen. Er is geen enkele twijfel dat de verdachten schuldig waren aan de genocide op Sinti en Roma. Het is dan ook merkwaardig dat in de uitspraak van het tribunaal Sinti en Roma niet met name worden genoemd. Voor de Sinti en Roma is het een bittere pil. De uitspraak is op grote schaal verspreid en daarin worden zij niet genoemd. Alleen wie de moeite neemt om de duizenden bladzijden van het proces door te nemen ziet dat de Duitse oorlogsmisdadigers ook zijn veroordeeld vanwege de genocide op Sinti en Roma.

Heel veel Nederlanders weten nog steeds niet dat ook Sinti en Roma het zelfde lot ondergingen als joden. Misschien speelt hier ook de macht van het getal mee, maar feit is dat er in pers publicaties weinig tot geen aandacht werd en wordt besteedt aan de moord op 500.000 tot 1.000.000 Sinti en Roma door de nazi's.

Bron:
Marcia Rooker, Vervolging
Lalla Weiss, Coördinator Landelijke Sinti Organisatie