BUDAPEST, 14 maart 2007 - Het Westen ziet Oekraïne graag toetreden tot de Noord Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). Maar de publieke opinie in het land werd de afgelopen vijf jaar steeds minder pro-westers.

-Waar Joestsjenko onvoorwaardelijk voor NAVO-lidmaatschap is, wil zijn premier [Janoekovitjs] alleen samenwerking met de NAVO en later een referendum over het lidmaatschap.
-"Janoekovitsj wil nu geen referendum, omdat vrij duidelijk wat de uitkomst daarvan zal zijn", zegt Tolpygo. "Uit recente peilingen blijkt dat 64 procent van de bevolking tegen lidmaatschap van de NAVO is. Slechts 19 procent is voor."
-In Oekraïne gaat binnenkort een promotiecampagne over de NAVO van start. De kosten daarvan zijn bijna 758 miljoen euro.

De NAVO werkt al op verschillende terreinen samen met Oekraïne in het Oekraïne-NAVO actieplan. Vorig jaar lanceerde de NAVO een 'geïntensifieerde dialoog' met Oekraïne, een van de stappen op weg naar uiteindelijke toetreding tot de organisatie.

De Verenigde Staten zijn een groot voorstander van Oekraïense toetreding tot de NAVO. Rusland, de belangrijkste economische en energiepartner van Oekraïne, is er echter fel op tegen.

De Oekraïense premier Viktor Janoekovitjs wiens electoraat vooral bestaat uit etnische Russen, zoekt dan ook naar een compromis. "Janoekovitjs wil zijn kiezers te vriend houden, maar ook de VS, westerse landen en Rusland. Dus hij zit in een moeilijke positie", zegt Aleksej Tolpygo van het Kiev Centrum voor Politieke Studies en Conflictologie.

De pro-westerse president Viktor Joesjtsjenko verwerpt 'een politiek van onzekerheid' en wil een dialoog met de NAVO. Ook is hij voorstander van uitbreiding van militaire en burgerlijke trainingsprogramma’s in samenwerking met de NAVO en Amerikaanse onderwijsinstellingen.

De president wil tegelijkertijd laten zien dat hij oog heeft voor Russische gevoeligheden. "We begrijpen dat het Oekraïense besluit om te integreren in het Europese defensieblok vraagt om helderheid in de verhouding tussen Rusland en Oekraïne", verklaarde hij tegenover journalisten.

Joestjsenko, die erop wijst dat ook Rusland samenwerkt met de NAVO, is ervan overtuigd dat de veiligheid van Oekraïne, gezien de geografische ligging, alleen gegarandeerd kan worden door een nieuw Europees veiligheidssysteem. De NAVO representeert dat in zijn ogen. De president gelooft ook dat het Oekraïense leger alleen met hulp van de NAVO omgevormd kan worden tot een modern, goed uitgerust leger.

De afgelopen twee maanden was Oekraïne getuige van een krachtproef tussen de president en de premier, die allebei het laatste woord willen over het buitenlandse beleid van Oekraïne. En allebei beriepen ze zich op een eigen interpretatie van de grondwet.

Recente hervormingen gaven de wetgevende macht aanzienlijk meer macht dan de president, maar Joestsjenko heeft nog steeds het vetorecht over wetsvoorstellen. Waar Joestsjenko onvoorwaardelijk voor NAVO-lidmaatschap is, wil zijn premier alleen samenwerking met de NAVO en later een referendum over het lidmaatschap.

"Janoekovitsj wil nu geen referendum, omdat vrij duidelijk wat de uitkomst daarvan zal zijn", zegt Tolpygo. "Uit recente peilingen blijkt dat 64 procent van de bevolking tegen lidmaatschap van de NAVO is. Slechts 19 procent is voor."

Overigens dreigen de communisten, die deel uitmaken van de regeringscoalitie, uit de regering te stappen als die zich niet houdt aan de verkiezingsbelofte om een referendum te houden over het NAVO-lidmaatschap. Alleen de president heeft de bevoegdheid om een referendum uit te roepen.

Communistische activisten, Orthodoxe en pro-Russische organisaties zijn van plan op 25 maart een niet-officieel referendum te houden over het NAVO-lidmaatschap. Eerder al werd zo’n referendum gehouden in Crimea. Daar stemde 99 procent van de kiezers tegen toetreding tot de NAVO. De Centrale Kiescommissie van Oekraïne beschouwt de referenda als politieke acties zonder wettelijke grond.

In Oekraïne gaat binnenkort een promotiecampagne over de NAVO van start. De kosten daarvan zijn bijna 758 miljoen euro. (IPS, Zoltán Dujisin)