Door een correspondent.

Nieuweschans, 28 mei 2005 - Ruim een week geleden werd bekend dat een handelaar in oude boeken te Nieuweschans, een zekere Harry Wiertz, een expositie had opgezet waarin hij de overeenkomsten en verschillen tussen communisme en nationaal-socialisme wilde duidelijk maken. Meteen al kwam er van diverse kanten stevige kritiek op de plannen. Dat is ook niet verwonderlijk. In de gemeente Reiderland, waar Nieuweschans onder valt, wonen veel communisten en de herinnering aan de kameraden die in de strijd tegen het nationaal-socialisme zijn gevallen leeft uiteraard sterk. Maar ook van buiten de gemeente Reiderland kwamen er reacties, bijvoorbeeld van de secretaris van de Anti-Fascistische oude Verzetsstrijders Nederland - Bond van Anti-Fascisten (AFVN). De VCP kondigde meteen aan in actie te komen.

Het plannetje van Wiertz om er op 28 mei een mooie opening van te maken viel dan ook in het water. Zo was burgemeester Horseling van Reiderland uitgenodigd om een officiële openingshandeling te verrichten. Maar de burgemeester liet verstek gaan. Niet dat deze PvdA-er fier de kant van zijn communistische gemeente-inwoners koos en ronduit weigerde, nee, de dappere dodo gaf te kennen dat hij verhinderd zou zijn. Op de opening zelf kwam zegge en schrijve één bezoeker. Actievoerende communisten gaven dus de toon aan.

Een deel van de actievoerende communisten. (© Foto: Anja Mickat)

De expositie zelf stelde niet veel voor. De synagoge in Nieuweschans is maar een klein gebouwtje en antiquaar Wiertz had enkele tafels bedekt met boeken die iets met communisme of nationaal-socialisme te maken hadden. Daartussen door wat foto's van Stalin, Hitler, Churchil, Gorbatsjov etc. en een tafeltje waarop een of andere pers stond waartussen twee boeken waren ingeklemd. Dat moest dan symbool staan voor de onderdrukking van de persvrijheid. Zoals dat vaker het geval is, dit soort felle verdedigers van het vrije woord zijn opeens niet meer zo ruimdenkend als ze met meningen worden geconfronteerd waar ze het niet mee eens zijn. Het was de bedoeling dat de VCP een stapel pamfletten in de expositieruimte zou neerleggen zodat iedereen ook daarvan kennis kon nemen. Antiquaar Wiertz wilde dat pas toe staan als hij eerst het pamflet mocht lezen. Uiteraard had niemand daar bezwaar tegen. Maar toen Wiertz het pamflet gelezen had, was hij onverbiddelijk: zoiets hoorde niet op zijn expositie thuis.

Discussie met de man was ook niet mogelijk. Hij is jurist, maar over de grondwet van de Sovjet Unie wist hij niks. Welke consequenties had het ontkennen van onderscheid tussen klassieke en sociale grondrechten in de Sovjet Unie? Hoe benaderde men in de Sovjet Unie de botsing van grondrechten, een belangrijk en weer zeer actueel juridische leerstuk? De man had er blijkbaar nog nooit over nagedacht. Dat was ook niet van belang volgens hem, de Sovjet Unie mocht dan wel een mooie grondwet hebben gehad, er werd toch niet naar gehandeld. Hoe hij dat zo zeker wist werd niet duidelijk. Wiertz ging helemaal over de schreef toen hem werd medegedeeld dat hij op geen enkele wijze rekening had gehouden met de emoties van communisten in Reiderland. Je zou maar familieleden tijdens de naziebezetting hebben verloren en nu geconfronteerd worden met iemand die slachtoffers en daders op één hoop gooit. Aan dat soort emoties had hij geen boodschap, zei hij. Voor hem was wel van belang, en dat bracht hij met veel ophef naar voren, dat hij in het Dagblad van het Noorden verkeerd geciteerd zou zijn. Hij had helemaal niet de bedoeling gehad communisten zwart te maken, hij had ze alleen maar met nationaal-socialisten willen vergelijken. Wat moet je nou met zo iemand? Wat drijft zo'n man?

Misschien moet er niet eens diep gegraven worden om een antwoord te vinden. Het is mogelijk dat hij alleen maar van een voorraadje oude boeken af wil en de expositie gebruikt om daarvoor reclame te maken. Of anders is het gewoon ijdeltuiterij. Ondanks al zijn kritiek op communisten probeerde hij onmiddellijk bij ze aan te schuiven toen er een foto werd gemaakt. Hij moest er ook op!

Mensen die communisme vergelijken met fascisme of nationaal-socialisme doen dat uit kwaadaardige motieven (Bolkestein) of weten gewoon niet wat communisme en fascisme of nationaal-socialisme inhouden. Als iemand niet weet wat communisme inhoudt, is dat zo erg niet. Het kan altijd nog geleerd worden. Maar wie niet weet waar het fascisme en het nationaal-socialisme voor staan, die is niet alleen politiek naief, die speelt letterlijk met zijn leven.

Het 13e Plenum van het Uitvoerend Comité der Communistische Internationale stelde het in de dertiger jaren van de vorige eeuw zo: "Het fascisme is de openlijke terroristische dictatuur van de meest reactionaire, meest chauvinistische, meest imperialistische elementen van het financierskapitaal".

We moeten daarbij bedenken dat fascisme niet zomaar plotseling en onverklaarbaar uit de lucht komt vallen. Fascisme ligt in het verlengde van een zich ontwikkelend liberaal staatsmodel. Als het financierskapitaal zijn belangen niet langer kan behartigen achter een façade van democratie en mensenrechten, wordt het fascistische monster geleidelijk geboren. De gehele westerse wereld, Nederland niet uitgezonderd, staat midden in dit proces. De roep om keihard optreden ligt bijna iedere politicus voor in de mond. Iedereen moet zich kunnen legitimeren, cameratoezicht breidt zich uit en er komt geen eind aan het bouwen van steeds meer nieuwe gevangenissen. Men grijpt weer schaamteloos terug op bekrompen denkbeelden over nationaliteit en eigen identiteit. Wat die eigen identiteit inhoudt, weet geen enkele politicus te vertellen. Maar iedereen die van buiten de natie komt, krijgt de keus: assimileren of oprotten. En het onbeschaamde imperialisme is ook weer terug van weggeweest. Op 21 mei jl. deed de in de VS gezaghebbend schrijver Kaplan in de NRC doodleuk uit de doeken hoe de VS de komende oorlog om grondstoffen en handelsroutes van China kunnen winnen. Recente ontwikkelingen in de EU, inclusief al het gedoe over de grondwet, hebben geen ander doel dan deze EU om te smeden naar een politieke en militaire eenheid die straks de strijd kan aangaan met de VS of China. De kapitaalbezitters zijn er nog niet zeker van wie wie in welk bondgenootschap gaat aanvallen, maar zeker is dat nu al de voorbereidingen worden getroffen voor een derde wereldoorlog.

Het lijkt maar van weinig belang wanneer een of andere naïeve ijdeltuit in een uithoek van Nederland communisme en nationaal-socialisme met elkaar vergelijkt. Maar in een land waar bijna iedere politieke partij geïnfecteerd is met al dan niet latent fascisme, waar iedere verwijzing naar ontwikkelingen in de dertiger jaren van de vorige eeuw op felle afkeuring in de pers kan rekenen (zie de heisa rond het nog uiterst terughoudende en voorzichtige pamflet van Geert Mak), hebben communisten de dwingende taak de vinger wel op de zere plek te leggen.

En daarom voerden communisten van verschillende communistische partijen onder het motto van Dimitrof, EENHEID TEGEN HET FASCISME, actie in Nieuweschans.