Andrzej Krauze

4 Juni 2012 FRANKFURTER ALLGEMEINE ZEITUNG [1] De politieke partijen van Europa verkommeren in de crisis. Ongeacht hun ideologische oriëntatie komen ze alleen nog op voor de belangen van de pensioentrekkers en beloven ze vrolijk aanwas uit vroegere jaren, waar al lang niets meer van over is.

De crisis, die in Europa nog maar net is begonnen, gaat al lang niet meer alleen om de euro en zijn verwoestende uitwerking op de verschillende Europese economieën. Een fundamentele bouwsteen van de moderne democratie wordt intussen steeds dieper in de draaikolk meegezogen: de politieke partijen.

Dat sinds een jaar of twee regeringen van Slowakije tot Portugal de één na de ander, en ongeacht hun politieke oriëntatie, naar huis zijn gestuurd, is slechts de eerste aanwijzing dat het hele systeem ziek is. In werkelijkheid zijn door het dictaat van de economie de verschillen tussen de politieke alternatieven die in een democratische concurrentie met elkaar om de macht strijden, uitgevlakt.

Het duidelijkst is dat in Griekenland te zien. De wieg van de democratie gaat nu voor niets naar de stembus. De enige mogelijke beslissing, uit de euro en zo mogelijk de Europese Unie te treden en Griekenland bankroet te laten gaan, heeft geen enkele partij in het verkiezingsprogramma durven uitspreken. In plaats daarvan treden de partijen op als schaduwen van hun voormalige ideologieën – als zombies uit de tijd dat er nog iets te verdelen viel.

Europese burgers steken kop in het zand
De traditionele volkspartijen, die dikwijls in de armoede van de naoorlogse jaren groot zijn geworden, zijn blijkbaar niet meer in staat om de rommel op te ruimen. In Italië is miljardair en volkstribuun Berlusconi door de uit de hand gelopen staatsschuld uit zijn ambt verdreven. Maar ook de oppositiepartijen van links zijn er niet in geslaagd in het daardoor ontstane gat te duiken.

In plaats daarvan is de hele klasse der gematigde politici gecapituleerd. Ze hebben de bezuinigingsmaatregelen overgelaten aan een externe ‘technocratenregering’. Nu zijn de ondernemers van het land vooral bang dat de duurste politieke klasse van de wereld na de eerstkomende verkiezingen het roer weer zal overnemen en opnieuw koers zal zetten naar de afgrond.

Tot nu toe hebben de Europese burgers de kop in het zand gestoken en weigeren ze de ernst van de situatie onder ogen te zien; ze hopen dat het ergste zal overwaaien en dat alles weer net zo gemoedelijk zal worden als vroeger.

Henk en Ingrid willen niet bezuinigen
De zojuist gekozen president Hollande, een econoom, heeft zijn stemmen louter met groeibeloften weten te verkrijgen: meer uitgaven aan sociale voorzieningen, meer ambtenaren en daarbovenop ook nog eens vroeger met pensioen. Deze laatste belofte heeft zich tot het summum van de Europese utopie ontwikkeld.

Terwijl de hele wereld nu naar Duitsland loert als de vermoedelijk laatste goedlopende economie, zien de begerigen over het hoofd dat ook de Duitse oudedagsvoorzieningen uiteindelijk onbetaalbaar zullen worden.

De partijen stellen zich daarbij weliswaar volledig onverantwoordelijk op, maar dit is niet helemaal onlogisch. Wie verkiezingen wil winnen, moet blijven liegen. In Nederland is de sluwe populist Geert Wilders vooralsnog opgehouden zijn Islamhaat te prediken. Hij gaat nu tekeer tegen de geldverspillers in Brussel en tegen de euro, en looft de goede oude verzorgingsstaat ten gunste van de blanke, vergrijzende autochtonen, die hij in zijn simpele retoriek Henk en Ingrid heeft gedoopt.

Henk en Ingrid, en al die miljoenen Europese gepensioneerden, vutters, ambtenaren of anderszins uit de belastingen betaalde profiteurs van de herverdeling geven allang de doorslag bij alle verkiezingen. Bij hun hoef je niet aan te komen met bezuinigingen. Toen in Oostenrijk onlangs een besloten congres van beide grote volkspartijen een besluit moest nemen over maatregelen om de oudedagsvoorzieningen betaalbaar te houden, kon men het over geen enkele bezuiniging eens worden – behalve over de invoering van collegegeld voor studerenden en een beperking van de kinderbijslag. Daardoor werden precies degenen getroffen die ontlast zouden moeten worden en op wier schouders de toekomst van de verzorgingsstaat ligt.

Volkspartijen beheerd door pensioenfondsen
In werkelijkheid zijn in de Europese volkspartijen niet de voorzitters de baas, maar de beheerders van de pensioenfondsen, die sinds de vette jaren zeventig het geld hebben verdeeld en nu hun grijze clientèle royaal door hun pensioentijd heen willen loodsen. Het is geen toeval dat de enige partijpolitieke utopie, die na decennia van socialisme, groene politiek en Europa-gezindheid is overgebleven, ook bij de jongeren op levenslange bureaucratisering uitdraait: de jonge Nederlandse kiezers eisen arbeidsplaatsen bij de overheid en geen structurele hervormingen. En de Duitse piraten willen een basisinkomen voor nietsdoen en vrij gebruik van allerlei inhoud op het internet, die door de creatieven in de wereld gratis moet worden geleverd.

De Europese politieke partijen die van de crisis profiteren, zingen samen het hooglied van de geldkraan: “Ons geld voor onze mensen”, wat zich laat vertalen als: “Onze kredieten voor onze mensen”.

Zo verworden organisaties, die eertijds op solidariteit en naar elkaar toe groeien waren gericht, tot het domein van populistische vrekken en afpersers: Europa als voortuin van de pensioentrekkers, die hun perceel desnoods gewapenderhand verdedigen. Ooit machtige stromingen als de sociaaldemocratie zijn in Italië en Griekenland geestelijk en moreel al failliet, omdat zij verworden zijn tot de belangenbehartigers van vakbondsleden en ambtenaren, terwijl de belangen van immigranten, jongeren, werklozen en slecht opgeleiden volledig uit het zichtveld van verzadigd links zijn verdwenen.

Europeanen lopen weg voor problemen
Elders, zoals in Nederland of Frankrijk, bevinden de christendemocraten zich in een vrije val, omdat hun ‘trouwe’ kiezers uit de provincie zich nu veiliger voelen in het pensioenparadijs van de rechtse populisten.

Zolang de Europese burgers ervan overtuigd blijven dat de politiek – net als in het recente verleden – uitsluitend om de herverdeling van meerwaarde draait, zal er niets veranderen aan de misère van de partijen.

Waar dit toe leidt? In Griekenland maken de verkiezingen partijpolitiek gezien als helemaal geen verschil meer; hier regeert de paniek. In Italië zijn de burgerlijke elites begrijpelijkerwijs bang voor de terugkeer van de politieke klasse, die nergens op wil beknibbelen, en al helemaal niet op de eigen privileges. In Frankrijk zijn de mercantilistische herverdelers als overwinnaars uit de stembusstrijd gekomen. In België is met succes zonder partijen geregeerd en koerst men nu zonder geld en zonder hervormingen op de volgende periode van onregeerbaarheid af. In Nederland, dat van Europa afhankelijk is, zullen spoedig twee van de drie grootste partijen het huidige Europa en de huidige euro afwijzen. In talloze door het kredietwezen geruïneerde landen met een jeugdwerkloosheid van ruim dertig procent – denk aan Spanje, Portugal en Ierland – maakt het partijpolitiek niet uit, welke ideologische richting het puin mag ruimen.

Ooit zullen de Europeanen wel moeten inzien, dat het niet verkeerde partijprogramma's zijn die hun problemen opleveren, maar dat zij zélf het probleem zijn, en dat zij daarvoor weglopen. Het zal spannend zijn om te zien wat er tegen die tijd nog van het partijensysteem over is.

[1] http://www.360magazine.nl/in-het-nieuws/859-
europa-als-voortuin-van-pensioentrekkers