door CAREL GOSELING *

11 JULI 2006 - DEN HAAG - Radovan Karadzic, oud-president van Bosnisch-Servië, Ratko Mladic, stafchef van het Bosnisch- Servische leger en Zdravko Tolimir, diens plaatsvervangend commandant. Het monsterproces tegen zeven aangeklaagden wegens hun aandeel in het Srebrenica-drama uit 1995, dat vrijdag bij het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag begint, gaat niet zozeer om de aanwezigen maar om de afwezigen.

Elf jaar nadat duizenden - in de aanklacht wordt gesproken over meer dan zevenduizend - moslims uit Srebrenica door de Bosnische Serviërs (leden van de Zvornik-brigade en het Drina-korps) omgebracht werden, staan de zeven terecht. Door hun zaken te bundelen tracht hoofdaanklaagster Carla del Ponte niet alleen maximaal publicitair effect te verkrijgen, zij hoopt tevens op een snelle veroordeling. Alleen dan kan zij haar werk, tenminste voor de buitenwacht, nog enigszins succesvol afsluiten. Het feit dat de drie hoofdverdachten er niet zijn, legt een zware hypotheek op de rechtsgang.

In de aanklacht worden Karadzic en Mladic immers als de aanstichters genoemd van de operatie, die het ontdoen van de regio Srebrenica van moslims tot doel had. Een actie die niet alleen als volkerenmoord te boek staat, maar ook gepaard ging met gerichte en willekeurige moorden, deportatie, gedwongen vertrek en willekeurige vervolging. Er was niet alleen sprake van een criminele onderneming, de betrokkenen zijn ook individueel verantwoordelijk.

De moslims uit Srebrenica werden naar Bratunac gevoerd om vandaaruit elders in de omgeving te worden omgebracht. Dat gebeurde gewoon langs de weg of langs een rivier, maar ook in een fabriekshal, in scholen, op een boerderij, in een cultureel centrum en zelfs in een ziekenhuis. Soms met meer dan duizend mensen tegelijk, verdeeld over hoogstens twee dagen. Wie de aantallen vermoorden in de aanklacht optelt, komt tot 7623. Dat aantal acht de aanklager tenminste bewezen.

Willekeurige moorden

Opvallend is dat ook 29 willekeurige moorden worden vermeld, die plaatsvonden bij het kamp van de VN-vredestroepen in Potocari/Srebrenica, waar de Nederlandse blauwhelmen (Dutchbat) zaten. Negentien lijken werden op 12 juli 1995 ontdekt, twaalf de dag erna. Elf werden gevonden bij het zogenoemde ‘witte huis’, het pand waar de Bosnische Serviers moslims ‘ondervroegen’. Dutchbat-militairen gingen er destijds kijken maar constateerden geen misdaden, verklaarden zij later. De aanklagers van het Joegoslavië-trinunaal denken daar anders over.

Met hun aanklacht tonen zij pijnlijk aan hoe angsthazig Dutchbat was toen soldaten de lijken ontdekten. Foto’s ervan verdwenen op mysterieuze wijze, hogergeplaatsen deden niets op het moment dat ondergeschikten melding maakten van hun vondst. Nu staan ze keurig opgesomd, zonder spoor van twijfel. De zeven aangeklaagden moeten zich ook verantwoorden voor het ruimen van vier massagraven en het herbegraven van de lijken op dertig andere lokaties tussen 1 augustus en 1 november 1995.

Hoe lang het proces gaat duren is onduidelijk en ook over de straffen valt niet veel te zeggen. Voor Srebrenica zijn tot nu toe zes man veroordeeld. Drazen Erdemovic kwam er het best van af: hij kreeg vijf jaar cel wegens zeventig moorden en betrokkenheid bij het ombrengen van nog eens honderden anderen. Hij is sinds 2001 vrij man. Het zwaarst gestraft werd Radoslav Krstic: 35 jaar cel voor hulp bij genocide en moord. In een Britse cel zit hij zijn tijd uit.

Indien veroordeeld zullen de meesten van de zeven kunnen rekenen op ongeveer twintig jaar cel. Zij hebben wel één groot voordeel: zij kunnen alle verantwoordelijkheid afschuiven op de afwezige Karadzic en Mladic - ‘ik volgde slechts orders’ - en op de in maart overleden Servische ex-president Slobodan Milosevic.

Bovendien: op 1 januari 2010 sluit het tribunaal zijn poorten en moeten alle lopende zaken, inclusief hoger beroepen, afgerond zijn. Tijdrekken kan dus lonend zijn, en dat weet Del Ponte ook. Zij zal dan ook alles op alles zetten om de zeven zo snel mogelijk veroordeeld te krijgen.

Eén probleem voor haar is dat de rechter Carmel Agius is, die de leider van de Bosnische moslims, Nazer Oric, onlangs tot twee jaar cel veroordeelde waar achttien jaar was geëist. Volgens Agius waren de omstandigheden in Srebrenica zodanig dat Oric zijn wandaden niet aangerekend konden worden. Een voorteken?

* Beste vrienden,

Vanavond ben ik bijna van mijn stoel gevallen van verbazing. De Stentor heeft het volledige door mij ingezonden hoofdstuk over Srebrenica geplaatst!
Zie: De Stentor

Jan Cleton