Door Jim Lobe.

WASHINGTON, 13 januari 2005 (IPS) - De oorlog tegen het terrorisme leidt de aandacht af van de dieper liggende wortels van de mondiale onveiligheid. De échte as van het kwade wordt gevormd door armoede, ziekte en milieuverontreiniging. Dat concludeert het vermaarde 'Worldwatch Institute' in zijn nieuwe rapport 'State of the World 2005: Redefining Global Security'.

Als zeven procent van de militaire uitgaven in de wereld zou herbestemd worden voor ontwikkelingshulp, zouden de échte mondiale problemen efficiënt kunnen worden bestreden, stelt het nieuwe jaarrapport van 'Worldwatch Institute'. Dat de mondiale veiligheid enkel kan worden bereikt door gemeenschappelijke actie en internationale samenwerking, is de kernboodschap van het rapport.

Het werkstuk, dat in vierentwintig talen zal worden vertaald, bevat bijdragen van een twintigtal auteurs over thema's als demografische evolutie, besmettelijke ziektes, transnationale misdaad, voedselveiligheid, de olie-economie en militaire uitgaven. De inleiding werd geschreven door de voormalige president van de Sovjetunie Michaël Gorbatsjov. Hij spoort de hoofdrolspelers in de internationale politiek aan om "een beleid van preventief engagement" te voeren.

"Terrorisme is slechts een symptoom van een veel uitgebreidere reeks van diepe bezorgdheden, die een nieuw tijdperk van angst hebben voortgebracht", zegt Michael Renner, één van de hoofdauteurs. Deze bezorgdheden gaan over "problemen zonder paspoorten", die zonder collectieve actie de volgende jaren nog groter zullen worden; problemen die niet kunnen worden opgelost door de militaire uitgaven te verhogen en troepen uit te sturen; problemen die je niet kunt beheersen door grenzen te sluiten.

In het rapport worden deze "bezorgdheden" benoemd: "armoede, schokkende economische evoluties die ongelijkheid en werkloosheid met zich mee brengen, internationale misdaad, de verspreiding van wapens, migraties, natuurrampen, milieuproblemen, besmettelijke ziektes, de steeds groter wordende concurrentiestrijd voor land en natuurlijke bronnen".

Een van de grootste destabiliserende factoren ter wereld is volgens het rapport onze grote afhankelijkheid van fossiele brandstof. De strijd om toegang te hebben tot deze energiebronnen leidt tot geopolitieke rivaliteit, burgeroorlogen, mensenrechtenschendingen van inheemse bevolkingsgroepen. Terwijl de vraag naar olie blijft stijgen, worden steeds minder nieuwe oliebronnen gevonden, in steeds meer afgelegen streken. De grote schommelingen in olieprijzen ondermijnen bovendien de economische veiligheid in de wereld.

Ook de toegang tot water wordt een steeds groter probleem. Wereldwijd hebben vandaag 434 miljoen mensen af te rekenen met waterschaarste. Tegen 2025 zal dit cijfer ergens tussen 2,6 en 3,1 miljard liggen. Watergebrek is een van de grote oorzaken van plattelandsvlucht. En hoewel buurlanden vaak via regionale akkoorden een gezamenlijk waterbeleid voeren, leidt droogte toch ook vaak tot gewelddadige conflicten - het Soedanese Darfur is daar een voorbeeld van.

De voedselveiligheid, zo stelt het 'Worldwatch Institute' vast, is nog steeds allesbehalve verzekerd: twee miljard mensen lijden honger of zijn ondervoed. Een demografisch fenomeen dat tot instabiliteit leidt, is de reusachtige toename van het aantal jongeren in de wereld. In meer dan honderd ontwikkelingslanden maken jongeren tussen 15 en 29 jaar al meer dan veertig procent van de bevolking uit. Meer dan 200 miljoen jongeren hebben geen of onvoldoende werk. Zij zijn vaak aangewezen op misdaad om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.

Internationale samenwerking is het sleutelwoord om tot structurele oplossingen te komen, aldus het 'Worldwatch Institute'. Het vraagt de rijke landen om hun budgetten voor buitenlandse hulp te verdubbelen, om de millenniumdoelstellingen (bijvoorbeeld de halvering van het aantal armen) voor 2015 toch te halen. Die internationale ontwikkelingsminima maken deel uit van een internationaal aanvaarde politieke consensus.

Het instituut wijst er ook op dat preventie zoveel efficiënter en doeltreffender is dan militaire oplossingen. "Jaarlijks wordt in de wereld een biljoen dollar uitgegeven voor militaire doeleinden. Preventieve strategieën om sociale en milieuproblemen op te lossen, zijn meestal veel goedkoper", zei Renner. "Het zou genoeg zijn als donorlanden slechts 7,4 procent van hun militaire uitgaven zouden herbestemmen voor ontwikkelingshulp."