Het feit dat dit onderscheid in de media en bij politici, zowel in Amerika als daarbuiten, vrijwel genegeerd wordt is tekenend voor de wijze waarop geprobeerd wordt de zaak te bagatelliseren. Alsof er niets aan de hand is, zijn Republikeinen en Democraten eensgezind bezig de machtsoverdracht te regelen en verklaarde Gore zich aan ‘de wet te houden’ en riep hij op tot eenheid. De grootschalige fraude moet zo snel mogelijk uit de publiciteit.

De enige die een uitzondering vormde was president Clinton. Op 8 januari deed hij een opmerkelijk uitspraak voor een vertrekkend president. In een niet-officieel commentaar zei hij tegenover aanhangers van de Democratische Partij in Chicago: „Toen de stemming voorbij was, werd het duidelijk dat onze kandidaat de meerderheid van de stemmen had gehaald en de enige manier waarop zij (de Republikeinen) de verkiezingen konden winnen was het tellen van de stemmen te stoppen.” Tegenover verslaggevers zei hij na afloop dat „de Democraten zo duidelijk de strijd om het presidentschap aan het winnen waren, dat de rechter er aan te pas moest komen om het tellen te stoppen, om zo de uitkomst te beïnvloeden”.

Republikeins offensief

Opmerkelijk genoeg kregen deze uitspraken van Clinton nauwelijks aandacht in de pers. Zonder twijfel zal de poging van de Republikeinse leden in het Amerikaanse Congres om Clinton uit het Witte Huis te krijgen, van invloed zijn geweest op het feit dat hij tegen de gemeenschappelijke lijn van verzwijgen en lijmen van de Democraten en Republikeinen inging.

De feitelijke staatsgreep van de Republikeinen is de tweede poging binnen twee jaar om het Witte Huis te veroveren. In februari 1999 werd Clinton bijna ten val gebracht als gevolg van een feitelijk onbeduidend seksschandaal. Ondanks het feit dat Clinton de ultrarechtse Congresleden tegemoet kwam met verontschuldigingen, het bombarderen van Irak en hij met de Kosovo-oorlog zijn ernstig verzwakte positie probeerde te verbeteren, bleef hij gehavend, ook bij het establishment in zijn eigen partij.

Opvallend genoeg bleef zijn populariteit ten tijde van het seksschandaal groot en keerde de publieke opinie zich uiteindelijk meer en meer tegen de Republikeinen. Dat moet de vrees voor een uitspraak van de kiezers bij de Republikeinen zodanig hebben vergroot, dat zij hun toevlucht hebben genomen tot het gebruik van hun meerderheid in het Amerikaans Hooggerechtshof om het tellen van de stemmen te stoppen.

Democraten

Het is interessant om te zien hoe snel de Democratische Partij capituleerde. Toen Clinton zich tijdens het seksschandaal rechtstreeks tot het Amerikaanse volk wilde wenden tegen de campagne van de Republikeinse congresleden om hem af te zetten, dreigden Democratische congresleden massaal met deserteren waardoor zijn lot bezegeld zou zijn. Geen enkele Democratische senator, inclusief de nieuw gekozen Hillary Clinton, wilde steun geven aan het voorstel van de groep zwarte congresleden om te protesteren tegen het toewijzen van de 25 kiesmannen uit Florida aan Bush.

De angst bij de Democraten dat de politieke crisis zich zou verbreden en maatschappelijke consequenties zou krijgen, maakte dat zij liever capituleerden. Hierdoor bleef de crisis beperkt tot de politieke elite. De bevolking raakte vooralsnog niet betrokken. Maar de felheid waarmee het gevecht is gevoerd kan alleen verklaard worden uit de grote spanningen binnen de Amerikaanse samenleving. De Democratische leider Richard Gephardt waarschuwde zelfs dat de politiek in de Verenigde Staten het niveau van geweld aan het bereiken is.

Verdeeld

De Amerikaanse samenleving is nog nooit zo gepolariseerd als nu. De economische successen van de afgelopen twintig jaar zijn voor het overgrote deel terechtgekomen bij de rijkste lagen van de bevolking. De verrijking van een kleine toplaag staat in schril contrast met de armoede en verpaupering onder vele miljoenen Amerikanen. Hun situatie is zo precair, dat zij bij een economische crisis sociaal geruïneerd raken. Veertig miljoen mensen zijn niet verzekerd voor gezondheidszorg, de werkende mensen hebben juridische bescherming tegen ontslag, de meeste huishoudens gaan gebukt onder schulden en het lot van spaargelden en pensioenen wordt bepaald door de waarde van de aandelen op de beurs.

De Verenigde Staten kennen de grootste ongelijkheid van alle ontwikkelde, geïndustrialiseerde landen en de kloof tussen rijk en arm is groter dan 25 en zelfs vijftig jaar geleden. De economische stabiliteit en sociale betekenis van de traditionele middengroepen, de kleine ondernemers, boeren, managers en zelfstandige beroepsgroepen, is sterk achteruitgegaan, wat zich weerspiegelt in een recordaantal faillissementen, zowel van individuele personen als kleine bedrijven. Het aandeel van de middengroepen in de economie en financiële bronnen is minder dan in welke periode van de Amerikaanse geschiedenis. De enorme ongelijkheid in de Amerikaanse samenleving leidt tot buitengewoon grote spanningen en de middengroepen die de ruggengraat van de burgerlijke democratie vormen, kunnen niet langer die rol vervullen.

Daar komt bij dat in geen ander ontwikkeld land het spectrum voor het politiek debat zo gering is als in de Verenigde Staten. Volgens het Amerikaans establishment zijn er geen tegengestelde sociale klassen. Maar de ontkenning daarvan verandert niets aan het feit dat ze wel degelijk bestaan en omdat er geen mogelijkheden bestaan om de sociale tegenstellingen op politiek niveau besproken te krijgen, manifesteren deze zich soms op bizarre wijze.

Verschillen

Bush en Gore komen allebei uit de sociale elite en hun programma's verschillen ook niet veel van elkaar. Er zijn echter belangrijke tactische verschillen. Bush vertegenwoordigt de meest extreemrechtse stroming, die niet bereid is tot wat voor sociale concessie dan ook, zelfs niet wanneer er een recessie is. Zijn ‘conservatism with compassion’ (conservatisme met gevoel) is niet gericht op de normen van een verzorgingsstaat, maar meer op die van de gaarkeuken. Bush wil de laatste resten van sociale regelingen opruimen en een drastische verlaging van de belasting doorvoeren, wat vooral de rijke toplaag ten goede komt.

Om steun onder de bevolking te krijgen schuiven de Republikeinen op naar uiterst rechts. Christelijke fundamentalisten, anti-abortuskrachten, voorstanders van de doodstraf en andere rechts-extremistische groepen pogen met behulp van de media, maar ook door rechtstreekse intimidatie, delen van de Amerikaanse bevolking in hun greep te krijgen.

De kracht van de Republikeinen is dat zij het meest consistente en meest agressieve deel van de Amerikaanse elite vertegenwoordigen. Radicaal rechts weet wat zij wil en is bereid de publieke opinie te overschreeuwen en op onconstitutionele wijze haar doel te bereiken. De democraten staan handenwringend toe te kijken.

De democratische partij is net zo aangetast door de economische en sociale processen die de Republikeinen naar rechts hebben opgeschoven. Maar deze partij is meer de representant van de liberale bourgeoisie, die gedemoraliseerd moet toezien hoe hun verwaterde perspectief van hervormingen keihard door de heersende elite wordt afgewezen. De Democraten zijn vooral de vertegenwoordigers van sectoren uit het bedrijfsleven die beseffen dat zonder enige vorm van sociale samenhang de Amerikaanse samenleving afstevent op een gevaarlijke tweespalt, tot een burgeroorlog aan toe. Hoe gering dan ook, binnen de Democraten bestond nog de mogelijkheid - of tenminste het idee - dat sociale vraagstukken een politieke vertaling konden krijgen.

Tegenover de agressieve campagne van de Republikeinen, die de Democraten als ‘immorele linkse radicalen’ afschilderden, hadden de Democraten geen weerwoord uit vrees krachten te radicaliseren die zich uiteindelijk tegen het establishment als zodanig zou keren. De Democraten hebben daarom gecapituleerd.

De Amerikaanse elite mag dan haar uiterste best doen om de schade zoveel mogelijk te beperken, de recente presidentsverkiezingen zijn wel degelijk een waterscheiding. Het juridische dictaat markeert niet alleen een definitieve breuk binnen de eigen Amerikaanse geschiedenis, het zal ook niet geringe consequenties voor de internationale verhoudingen hebben. Niets zal meer hetzelfde zijn. Het proces van sociale polarisatie en politiek verval kan alleen maar op termijn tot ongekende sociale en politieke onrust en opstanden leiden. (Bronnen: wsws.org) Targets, januari 2001 (www.targets.org).