DEN HAAG – Ad Melkert, voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, weigert in het Europees Parlement te getuigen over het Amerikaanse afluisternetwerk Echelon. De beoogde opvolger van premier Kok wil niet in Straatsburg praten over zaken waarvoor hij een geheimhoudingsplicht heeft.

Als voorzitter van de commissie voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten houdt Melkert zijn lippen stijf op elkaar. Maar hij benadrukt dat hij het wel degelijk belangrijk vindt „dat in Europees verband aandacht aan deze kwestie besteed wordt”.

Op maandag 22 januari houdt de Vaste Kamercommissie voor Justitie een hoorzitting met deskundigen over Echelon. „Die bijeenkomst is vooral bedoeld om de Tweede-Kamerleden van munitie te voorzien voor hun overleg met de minister over dit onderwerp”, zegt Jelle van Buren, woordvoerder van Buro Jansen en Janssen in Amsterdam dat het werk van inlichtingendiensten nauwgezet volgt.

De autoriteiten hebben jarenlang volgehouden dat Echelon niet bestaat, zolang het tegendeel niet bewezen is. Het afluisteren van al het satellietverkeer op steekwoorden door de Amerikaanse National Security Agency zou wat al te futuristisch zijn. „Maar de fase van ontkenning zijn we nu wel voorbij”, zegt Van Buren.

Touwtrekken

Het Europees Parlement heeft na lang touwtrekken een onderzoekscommissie met de minst mogelijke bevoegdheden ingesteld om de aard van Echelon te onderzoeken. De grote fracties in het Europees Parlement, waaronder de sociaal-democraten, voelden echter niets voor een zware onderzoekscommissie met grote bevoegdheden.

Vooral in Frankrijk heerst grote verontwaardiging over het afluisteren van al het telefoon-, fax- en e-mailverkeer via satellieten. De Amerikanen zouden met behulp van Echelon een aantal grote opdrachten in onder meer Brazilië en Saoedi-Arabië voor de neus van grote Franse bedrijven hebben weggesnoept.

Melkert is de enige Nederlander die door het Europees Parlement is uitgenodigd. In ons land is relatief weinig ophef ontstaan over Echelon, het project waarin de Amerikanen nauw samenwerken met hun Angelsaksische partners Australië, Canada, Groot-Brittannië en Nieuw-Zeeland. De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) zou hard werken om een vergelijkbaar systeem op te zetten om de nationale industriële belangen te verdedigen.

Privacy

Europese en Nederlandse parlementariërs maken zich vooral zorgen over het recht op privacy van de burgers. De techniek die het mogelijk maakt telecommunicatieverkeer op steekwoorden te controleren, raakt steeds meer ingeburgerd. De Europese Unie heeft echter bepaald dat het versleutelen van berichten verboden is om de georganiseerde criminaliteit niet in de kaart te spelen.

Ook Tweede-Kamerlid Gerrit-Jan van Oven (PvdA) heeft vorig jaar nog kritische vragen gesteld aan de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie. Zij stellen zich tot op heden echter op het standpunt dat Echelon niets meer of minder dan een spannend gerucht is.

„Het valt in elk geval toe te juichen dat het Europees Parlement en de Tweede Kamer iets gaan doen”, vindt Jelle van Buren van Buro Jansen en Janssen. „Onze ministers hebben nu gezegd dat iedereen toch weet dat in industriële spionage geen bondgenoten bestaan. Dat is al heel wat.”

Targets, januari 2001 (www.targets.org).