BRUSSEL, 8 januari 2008 - De watervoorziening in Europese landen dreigt door het Verdrag van Lissabon in handen te komen van privé-firma’s, waarschuwen deskundigen. Ze vrezen dat een privatisering desastreuze gevolgen zal hebben.

Het Verdrag van Lissabon wordt gezien als een doorslag van de verworpen Europese grondwet. Het verdrag, dat in december werd goedgekeurd, legt de bevoegdheid over concurrentie exclusief bij de Europese Unie en niet langer bij de nationale overheden. Er is weliswaar een clausule die bepaalt dat de nationale en regionale overheden nog steeds hun zegje mogen doen over “diensten van openbaar nut”, maar die is opgenomen in een afzonderlijk protocol en niet in de tekst zelf.

Op een seminarie in Brussel maandag bogen waterdeskundigen uit heel Europa zich over de effecten van de mogelijke privatisering van watermaatschappijen en over manieren om de watervoorziening in publieke handen te houden.

Vroegere experimenten met privatisering bleken geen groot succes. In Stockholm bijvoorbeeld leidde de verkoop van verschillende onderdelen van het plaatselijke waterbedrijf volgens Jan-Erik Gustaffson van het Koninklijk Technologisch Instituut van Zweden tot een aanzienlijk verlies van banen. De Zweedse bevolking verwacht dat er dit jaar nog meer banen zullen sneuvelen en dat de dienstverlening nog zal verslechteren, omdat het bedrijf de kosten met een vijfde wil drukken.

“Als de nieuwe Europese wetgeving er komt, zal het nog moeilijker zijn om strijd te voeren tegen de privatisering van alle openbare diensten”, zei Gustaffson maandag. “Sommige artikelen in de grondwet zetten alle sectoren onder druk om de concurrentieregels toe te passen.”

Efficiënte overheid

Volgens Emanuele Lobina van de Universiteit van Greenwich blijkt uit de voorbeelden van Amsterdam, Milaan en Grenoble dat de watervoorziening efficiënter kan zijn in publiek bezit. Met name Grenoble is een schoolvoorbeeld van hoe een privatisering fout kan lopen. In 1989 werd de verantwoordelijkheid voor de watervoorziening en de riolering er overgenomen door Lyonnaise des Eaux, een onderdeel van Suez. Maar nadat aan het licht kwam dat er smeergeld betaald was bij de deal, werd de watervoorziening opnieuw genationaliseerd in 2000.

Sindsdien is het water in Grenoble het goedkoopst geworden van alle Franse steden met meer dan 100.000 inwoners. Lobina benadrukt ook dat de publieke sector er in alle geïndustrialiseerde landen voor gezorgd heeft dat er “virtueel universele toegang is” tot drinkwater.

Lobina gaf toe dat er problemen zijn, zoals een gebrek aan investeringen en fiscale beperkingen, maar die zijn best op te lossen. Hij maakt zich zorgen over de tendens binnen de Europese Commissie om “de principes van de concurrentie erdoor te drukken op een manier die de overheidsbedrijven beperkt” en was blij met een recent voorstel van het Italiaanse parlement om de watervoorziening buiten de concurrentieregels te houden. “Watervoorziening is te belangrijk om te laten leiden door concurrentie”, zei hij.

De deskundigen wijzen erop dat het argument van de broodnodige investeringen al te vaak gebruikt wordt om een privatisering door te drukken. Dat is momenteel ook het geval in Schotland, volgens Tommy Kane van de Strathclyde University in Scotland. De Schotse overheid beweert dat er privé-kapitaal nodig is om aan de strenge Europese normen te kunnen voldoen. Tijdens de privatisering van de Britse watermaatschappijen onder Thatcher werden gelijkaardige argumenten gebruikt, zegt waterdeskundige Margaret Cuthbert. “Maar die investeringen zijn er nooit gekomen”, zegt ze. “De privé-bedrijven in Engeland blijven grote winsten opstrijken terwijl de consument te veel blijft betalen voor zijn water.” (IPS)