Den Haag, 19 februari 2001
De BSE crisis grijpt nog steeds om zich heen.

Zomaar een tweetal schandalen die laten zien hoe er gespot wordt met de gezondheid van de Nederlandse consument. Gelukkig eten wij geen koppen en ruggenmerg, die verkopen we aan het buitenland of stoppen het in kattenvoer. Wie herinnert zich niet dat een paar jaar geleden allerlei katten na het eten van Felix artikelen suf werden en daarna stierven? Het moet niet tot enorme proporties worden opgeblazen, maar een beetje zorgen mag iedereen zich toch wel maken. Het altijd als 'supergezond' gepresenteerde Becel blijkt een aantal neveneffecten te veroorzaken. Bij gezondheidsmiddelen als vitaminepillen of linksom draaiende yoghurts lijkt het verstandiger om de positieve effecten in plaats van het verkooppraatje op zijn merites te beoordelen.

Het vanaf begin jaren vijftig van de vorige eeuw voortschrijdende rationaliseren van de voedselproductie is één van de oorzaken van de crisis die zich nu voordoet. De consumptiemaatschappij barst uit haar voegen en de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen is onvoorstelbaar. De voorbeelden zijn legio. Neem de bio-industrie waar kippen elkaar kaal pikken en vol zitten met salmonella, varkens er de pest in krijgen en elkaars oren opeten en gekke vleeskoeien die niet ouder worden dan 30 maanden. In de VS denken ze deze beesten ook nog vol te moeten spuiten met hormonen, iets wat in Nederland hopelijk al tien jaar niet meer gebeurt. Onverantwoordelijke veevoederproducenten die de dieren stookolie voorzetten en omvormt tot kannibalen. De overgebleven vissen die gevangen worden zijn geeneens pubers en zitten vol met allerlei giften; paling met dioxine.

Het is geen vrolijk beeld en niet lekker ook. Na het bereiden van een kip in de oven moet vaak de gehele oven schoongemaakt worden, omdat de vochtvangers die deze vogels zijn, zijn ontploft. En smaken doet het niet.

Dan maar vegetariër worden? Helaas, groente en fruit wordt in ieder geval nog tot 2007 met allerlei insecticiden behandeld. Nederlandse tomaten worden door de Duitsers zelfs "wasserbomben" genoemd. Gekweekt onder kunstlicht op een bedje van kunstmest. En voor wat er buiten groeit komt er de genetische manipulatie, waarvan de gevolgen niet of nauwelijks bekend zijn. De oplossing lijkt: stoppen met eten. Maar iedereen weet waar dat toe leidt. Er is wel een weg om deze verpesting van de voedselketen te doorbreken.

Een belangrijke stap daarin is het terugschakelen van de industrialisering van de productie. De rationalisering van het boerenbedrijf, waardoor in de loop van de jaren steeds minder bedrijven steeds meer gingen produceren, zal moeten worden gekeerd. De beweegreden van maximalisatie van de winsten zorgt voor een enorme kaalslag in de agrarische sector. Ook worden door het terugdraaien van subsidies boeren in hun koopkracht aangetast. Vele kleine boeren stonden en staan voor de keus: meedoen in het opjagen van de productie of liquidatie. De meeste hielden het boerenbedrijf voor gezien. De toekomst van de boer bestaat in Nederland niet meer. Elk jaar verlaten tussen de 300 en 400 boerengezinnen het land om zich in Jutland (Denemarken) of Alberta (Canada) te vestigen. Deze emigratie loopt de laatste jaren weer fors op. Biologische landbouw ontwikkelen lijkt logisch. Nederland blijft hier fors achter (10%) ten opzichte van landen om ons heen (20%), al zijn de Belgen, Fransen en Duitsers zeker geen heilige boontjes. Wat boeren in Nederland tegenhoudt is veelal de enorme schuldenlast die uitstaat bij de Rabobank. Om hun levenspeil op niveau te houden moeten ze veel en snel produceren. Leidend tot een boterberg, een melkplas en een mestoverschot. Een forse investering en schuldsanering zou een oplossing kunnen bieden.

Maar de minister van Landbouw is juist van plan om de startsubsidies voor biologische boeren af te bouwen. Al moet ook in het oog gehouden worden dat een aantal boeren zoveel ondernemer geworden is, dat ze zich niet meer achter de koeien zien aanrennen. In de nota "Biologische Landbouw; een historische kans" van het Ministerie van Landbouw staat beschreven dat slechts 35% van de bevolking in staat is de meerkosten voor de biologische producten te betalen. Een groot deel van de bevolking zal dus nog steeds aangewezen zijn op het huidige slechte voedsel.

Daarnaast zal zich in het jagen naar winsten een kentering af te dienen tekenen bij de voedselproducenten en verwerkers. Multinationals zoals de diverse supermarktketens, fastfood restaurants en producenten zullen met de wetgevers de verantwoordelijkheid behoren te nemen in het gezond maken van de voedselketen. De regering zal gedwongen moeten worden om hierin maatregelen aan te kondigen, uit te voeren en te stimuleren. Voor de veiligheid van de consument zal het economisch gewin in de sector van minder belang moeten zijn en daarbij gesubsidieerd moeten blijven worden. Een goede agrarische sector en voedselproductie zal de hoogste prioriteit moeten krijgen, waarin biologische landbouw en dierenwelzijn een rol moeten spelen.