Door Jim Lobe.

WASHINGTON, 10 februari 2004 (IPS) - De VS hebben nog steeds een reputatie een uitzonderlijk gastvrij land te zijn voor joden. De jodenhaat heeft nooit voet aan de grond gekregen in de relatief korte Amerikaanse geschiedenis. Joodse organisaties in de VS vrezen dat twee zaken daar verandering in zullen brengen: de kater na de oorlog in Irak en de nieuwe film van Mel Gibson.

"De kern van het antisemitisme is dat je joden de schuld geeft voor problemen die moeilijk te begrijpen zijn," zegt Ken Jacobson van de Anti-Defamation League (ADL) in New York. En schuldigen zoeken is precies wat veel mensen in de VS doen nu het natiebouwen in Irak een bloedige en moeizame onderneming blijkt. "In de hele wereld, en ook in dit land, vragen mensen zich af waarom we ten oorlog zijn getrokken in Irak. Dat schept het perfecte klimaat voor antisemitische samenzweringstheorieën."

Onder de neoconservatieve ideologen van de oorlog in Irak bevinden zich heel wat joden. Binnen de regering waren onderminister en adjunct-staatssecrataris van Paul Wolfowitz en Douglas Feith vurige pleitbezorgers voor de oorlog. Het Pentagon telt heel wat joodse adviseurs (onder wie voormalig IDB-voorzitter Richard Perle) en ook bij de neoconservatieve persorganen (The Weekly Standard) en denktanken (de Council on Foreign Relations en het American Enterprise Institute) waren het vaak joodse journalisten en academici die in de pen kropen om voor een aanval op Irak te pleiten.

Het joodse aandeel in het Amerikaanse 'ten oorlog' heeft de indruk gewekt dat de meerderheid van de Amerikaanse joden de oorlog steunde, zogezegd ten voordele van de staat Israël. Die indruk is verkeerd: uit verschillende opiniepeilingen is gebleken dat de joodse gemeenschap diep verdeeld was over de kwestie. De joden in de VS spelen nu een prominente rol in de vredesbeweging, net als 30 jaar geleden tijdens de Vietnam-oorlog. En de eigenlijke beslissing werd genomen door president George W. Bush, Defensieminister Donald Rumsfeld en de nationale veiligheidsadviseur Condoleeza Rice. Maar de feiten kunnen van weinig tel zijn voor mensen die een zondebok zoeken, zeker als de situatie in Irak blijft verslechteren. "Er zijn geen massavernietigingswapens gevonden, en dus gaat er veel aandacht naar de schuldvraag", zegt rabbi Marvin Hier, de stichter en directeur van het Simon Wiesenthal Centrum in Los Angeles. "Veel mensen vragen zich af waarom we dit gedaan hebben. En sommigen zullen zeggen 'Israël' - en dan krijg je de gebruikelijke stereotiepen."

De rabbi vreest dat niet enkel de verkiezingen de latente jodenhaat in de VS zullen doen opladen. Er is ook nog 'Passion', de nieuwe film van Mel Gibson, die de laatste uren van Jezus Christus dramatiseert. De film, die eind deze maand in de zalen komt, wordt de hemel in geprezen door de conservatieve katholieke pers maar heel wat joden zijn niet te spreken over de stereotiepe manier waarop hun volk wordt afgeschilderd als nodeloos wreed - erger dan de Romeinse bezetter. "Het gaat over de goeden tegen de slechten, en de joden zijn de 'bad guys'", zegt Hier, die de film al tweemaal heeft gezien. De joden worden afgebeeld als de moordenaars van Jezus, wat historische nonsens is.

De voorzitter van het Wiesenthal Centrum staat niet alleen met zijn kritiek. Paula Fredriksen, een bijbelgeleerde aan de universiteit van Boston die het script bestudeerde met enkele collegae, vindt dat Gibsons film "een weergave is van het traditionele christelijke anti-joodse discours." Fredriksen publiceert deze maand nog een opiniepeiling waaruit blijkt dat 25 procent van de Amerikanen geloven dat joden verantwoordelijk zijn voor de dood van Christus. De bijbelgeleerde, vreest dat Gibsons film die verkeerde opvatting zal versterken. "We zeggen niet dat er pogroms gaan plaatsvinden als gevolg van de film. Maar we zijn erg bezorgd dat de vooruitgang die geboekt werd in de relaties tussen de christelijke en de joodse cultuur zal teruggedraaid worden." Hier vreest dat de film wel voor anti-joods geweld kan zorgen in het buitenland, "waar de jodenhaat een hausse kent die niet meer gezien werd sinds de Tweede Wereldoorlog."

20-02-2004 - Enkele dagen voor de première van Mel Gibsons veelbesproken film over de laatste uren van Jezus Christus' leven heeft Gibsons vader in een interview met een Amerikaanse radiozender gezegd dat de holocaust grotendeels fictie was.

Radio-dj Steve Feuerstein interviewde Hutton Gibson voor zijn programma Speak Your Piece!, dat aanstaande maandag uitgezonden wordt op het bescheiden radiostation Talkline Communications Network. In de tekst van het interview die door de radiozender werd vrijgegeven, zegt Gibson senior: Het is misschien niet allemaal fictie, maar het merendeel toch wel, als hem wordt gevraagd naar zijn mening over de holocaust.

Ze beweerden dat er voor de oorlog 6,2 miljoen joden in Polen waren en na de oorlog nog maar 200.000. Hitler zou er dus zes miljoen gedood hebben. Maar ze zijn er gewoon weggegaan. Ze zaten overal in The Bronx en Brooklyn en Sydney en Los Angeles, aldus Hutton Gibson, die in het verleden al vaker bedenkelijke uitspraken deed over de holocaust en het jodendom. Hij is volgeling van een kleine traditionalistische beweging binnen het katholicisme die de moderniseringen van het Tweede Vaticaans Concilie ziet als een samenzwering tussen joden en vrijmetselaars om de Kerk in te palmen.

Mel Gibsons film The Passion of Christ gaat in de Verenigde Staten op 25 februari in première. Joodse organisaties hebben kritiek geuit op de film, omdat eruit zou blijken dat de joden verantwoordelijk zijn voor de kruisiging. Conservatieve christenen in de VS loofden de film als een ontroerende vertelling van Christus' dood.

Toen Mel Gibson in het verleden gevraagd werd of hij de mening van zijn vader deelt, antwoordde hij dat hij van zijn vader hield en hem niet zou tegenspreken. Zev Brenner, eigenaar van Talkline - dat hij een joods radiostation noemt - riep op om alle films van Mel Gibson te boycotten. (novum, ap)

Door Diederik van Hoogstraten *

NEW YORK, 26 februari 2004 - Met één klap gaat de spijker dwars door de hand. De doornenkroon wordt diep in de schedel gedrukt; bloed stroomt langs het mozaïek van wonden. De rug en borst liggen open van de zweepslagen. Eenmaal aan het kruis genageld is de vleesmassa onherkenbaar - gemarteld, verminkt, letterlijk gebroken.

De film waarop Amerika al maanden wachtte kwam gisteren - Aswoensdag - uit. The Passion of the Christ van Mel Gibson ging in première in 2800 bioscopen. De meeste recensenten spreken over een schaamteloze orgie van geweld. Maar het publiek komt massaal opdagen. Intussen woedt het debat voort over de mogelijke antisemitische boodschap.

De film toont tot in de gruwelijkste details de laatste twaalf uren van Jezus' leven. Gibson, lid van een zeer conservatieve stroming in het katholicisme, wilde tweeduizend jaar na dato een realistische film maken om te benadrukken dat Jezus voor de zonden van de mensheid stierf.

Het eerste deel is een thriller, waarin het verraad en de arrestatie van de Verlosser aan bod komen. In deel twee worden alle middelen ingezet om de lijdensweg te tonen. Als iemand betwijfelde of het echt zo erg was, heeft Gibson het antwoord: nog erger.

Belangrijke recensenten kraken de film. Newsweek schrijft: ' De film zal eerder nachtmerries dan devotie inspireren.' 'Een van de afschuwelijkste films in de geschiedenis', vindt The New Yorker. ' Een ziekmakende doodsreis.' New York Magazine: 'Gibsons ijver zit evenzeer in de sfeer van sadomasochisme als in christelijke vroomheid.'

Alleen Roger Ebert, recensent van talloze lokale kranten, spreekt van 'een grootse film', die afrekent met alle sentimentele verbeeldingen van het lijden van Christus. Bioscoopgangers zijn vaak diep geroerd en enthousiast. Aan het geweld storen ze zich minder. 'Niet erger dan in Terminator II', aldus een bezoeker.

The Passion of the Christ minimaliseert de rol van Pontius Pilatus, de Romeinse gouverneur van Judea. De verantwoordelijkheid van Jezus' joodse volksgenoten is juist stevig aangezet. De film zelf wordt te eendimensionaal gevonden om antisemitisch te zijn. Maar commentatoren - joods en niet-joods - achten een antisemitische interpretatie mogelijk: de joden hebben het gedaan.

Om die reden kwam de New Yorkse kardinaal Edward Egan woensdag met een 'boodschap van liefde'. Elke suggestie van vijandigheid tegenover een individu of groep om ras, etnische achtergrond of religie, schreef Egan in de New York Post, is moreel laakbaar en wordt volledig afgewezen door de katholieke kerk.

* De Volkskrant, 26-02-'04.