DEN HAAG, 18-02-'01 - Sombere prognoses van het Centraal Planbureau (CPB) over de economische groei voor 2001 en 2002 zorgden dit weekeinde voor toenemende spanning binnen de paarse coalitie. De VVD dreigde PvdA en D66 met een kabinetscrisis.

Volgens voorlopige berekeningen van het ministerie van Financien laten de jongste CPB-voorspellingen weinig ruimte voor nieuwe uitgaven, terwijl PvdA en D66 zich de laatste maanden juist sterk hebben gemaakt voor forse investeringen in de collectieve sector. Beide willen desnoods de paarse financiële spelregels aan de kant zetten. De VVD houdt juist vast aan die afspraken.

Het CPB stuurt zijn definitieve voorspellingen pas dinsdag vertrouwelijk naar het kabinet. Nu staat al vrijwel vast dat volgens het planbureau de economische groei dit en komend jaar zal dalen naar hooguit 2,75 procent per jaar. De afgelopen jaren bedroeg dat percentage meer dan 4. Voorlopige berekeningen van Financien wijzen uit dat de ruimte voor nieuwe uitgaven in 2001 en 2002 beperkt zal zijn. Terwijl in 2001 nog 2 miljard voor nieuwe uitgaven beschikbaar is, wordt niet uitgesloten dat in 2002 aan de uitgavenkant van de begroting zelfs een tekort van 2 miljard kan ontstaan.

Zalmnorm

De vingeroefeningen van het ministerie gaan uit van strikte handhaving van de Zalmnorm, de financiële spelregels van inkomsten en uitgaven van de overheid. Volgens die norm mogen nieuwe uitgaven alleen worden gedaan als daar besparingen of meevallers bij de oude uitgaven tegenover staan. Met name de stagnerende werkgelegenheid zorgt ervoor dat zich de komende jaren minder meevallers voordoen bij de sociale zekerheid. De werkloosheid zou in 2002 zelfs weer oplopen naar circa 250.000.

PvdA-fractievoorzitter Melkert handhaafde zaterdag zijn eis dat er in 2001 en het verkiezingsjaar 2002 veel geld beschikbaar moet komen voor investeringen in onderwijs, zorg en veiligheid. Hij verwees naar de commissie-Van Rijn die in kaart heeft gebracht, hoe en waar de arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector moeten worden verbeterd. Daarmee moeten de nijpende personeelstekorten bij onderwijs, zorg, politie en krijgsmacht worden opgelost.

Bijstelling

Melkert riep het kabinet op open te staan voor beperkte bijstelling van de paarse begrotingsregels en eventueel een beroep te doen op inkomstenmeevallers om nieuwe uitgaven in de collectieve sector mogelijk te maken. Ook bij een economische groei van 2,75 procent mag het kabinet op nieuwe meevallers bij de belastingsinkomsten rekenen, omdat in het regeerakkoord van 1998 werd uitgegaan van een gemiddelde economische groei van 2,25 procent per jaar. Volgens de Zalmnorm mogen dergelijke meevallers alleen voor verdere verlaging van de staatsschuld of de belastingen en premies worden gebruikt.

Vice-premier en minister van Economische Zaken Jorritsma maakte zondag in het tv-programma Buitenhof duidelijk dat de Zalmnorm voor haar VVD tot de belangrijkste afspraken behoort. „De Zalmnorm is niet alleen van de VVD. Ook Melkert heeft daar in 1998 voor getekend en zal zich daaraan moeten houden.” Enkele weken geleden dreigde VVD-fractievoorzitter Dijkstal ronduit met een kabinetscrisis als er door de PvdA en D66 aan de Zalmnorm zou worden getornd.

In hetzelfde programma riep vice-premier en minister van Volksgezondheid Borst VVD-minister Zalm van Financiën op binnen de regels van de norm zoveel mogelijke financiële ruimte vrij te maken voor nieuwe investeringen, onder meer in de zorg. De D66-bewindsvouwe kondigde de afgelopen maanden al een paar maal aan te zullen aftreden als in 2001 en 2002 niet genoeg extra geld beschikbaar komt voor haar zorgbegroting.

Vice-fractievoorzitter Bakker van D66 zei zondag dat zijn fractie de Zalmnorm niet als een elfde gebod beschouwt. „Als de uitgavenmeevallers onvoldoende soelaas bieden voor de broodnodige investeringen in de collectieve sector, dan zullen wat ons betreft de inkomstenmeevallers moeten worden aangesproken.”

Het kabinet moet volgens de normale procedures medio april definitieve knopen doorhakken over eventuele nieuwe uitgaven in 2001 en 2002. (ANP)