Amsterdam, 25 februari 2007 - Ondanks het slechte weer hebben enkele duizenden mensen zondag op het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam de Februaristaking van 1941 herdacht. Ze legden kransen neer en hielden een defilé bij het standbeeld van de Dokwerker, dat symbool staat voor de stakers.

Zondag precies 66 jaar geleden legden duizenden werknemers uit Amsterdam en omgeving het werk neer uit protest tegen het optreden van de Duitse nazi-bezetters en hun Nederlandse handlangers ten opzichte van de joden. Tot het houden van de staking was opgeroepen door de Communistische Partij van Nederland (CPN). Ondanks scherpe represaillemaatregelen van de nazi's breidde de staking zich op 26 februari zelfs uit naar de Zaanstreek, Utrecht, Weesp, Hilversum en andere plaatsen.

"De Februaristaking was een uniek gebaar van solidariteit met de Joden", aldus burgemeester Job Cohen van Amsterdam in zijn toespraak tot de duizenden deelnemers aan de herdenking. "Op 22 februari 1941 vond de eerste razzia plaats waarbij 425 Joodse mannen op brutale wijze op dit plein werden samengedreven en weggevoerd. Ooggetuigen van het geweld vertelden het door. Op 24 februari kwam de CPN bijeen op de Noordermarkt om een proteststaking te organiseren. Drijvende krachten erachter waren Willem Kraan, arbeider bij de afdeling bestratingen van Publieke Werken, en Piet Nak, arbeider bij de stadsreiniging. Pamfletten werden gemaakt en de volgende ochtend verspreid. Op de pamfletten was onder andere te lezen:
Protesteert tegen de afschuwelijke Jodenvervolging!
Weest eensgezind, weest moedig! Strijdt fier voor de vrijmaking van ons land!
Beseft de enorme kracht van uw eensgezinde daad!!!!!’’
En met de hand ertussen geschreven het driewerf:
Staakt! Staakt! Staakt!
Het tramverkeer werd platgelegd en aan de overkant van het IJ, waar veel scheepswerven en fabrieken zetelden, legden tal van arbeiders het werk spontaan neer."

Om vijf uur was het defilé langs het standbeeld de Dokwerker. Meer dan een uur lang trokken de duizenden deelnemers langs het beeld, een ring van bloemen achterlatend. Daar waren kransen en bloemstukken bij van allerlei organisaties en instellingen, van verenigingen van oud-verzetsstrijders en verschillende maatschappelijke en politieke bewegingen, maar ook bosjes bloemen die diverse individuele deelnemers bij de sokkel van het beeld legden.

Vooraf aan de herdenkingsplechtigheid konden de deelnemers terecht in de Mozes en Aäronkerk om zich een beetje tegen de regen te beschermen en hun bloemstukken er te deponeren in afwachting van het defilé, maar zeker ook om kennis te nemen van de kleine tentoonstelling die daar was ingericht door kunstenaar Willem Vogel. Er waren foto’s te zien van de razzia die de Duitsers op 22 februari 1941 op het Jonas Daniël Meijerplein en omgeving hielden op de Joodse mannen. In een aanpalende zaal hield de FNV-bond voor ambtenaren en semi-overheidspersoneel, AbvaKabo, een herdenkingsbijeenkomst voor de Februaristaking.

Rode Zondag in teken Februaristaking

Na afloop van de herdenking organiseerde de NCPN op haar kantoor aan de Haarlemmerweg een afsluitende 'Rode Zondag' bijeenkomst. Daar sprak AFVN-voorzitster Celine van der Hoek uit eigen perspectief over het karakter van de fascistische bezetting, de gevolgen voor de gewone bevolking, maar ook over de rol en positie van de Nederlandse regering in de vooroorlogse periode (jaren 30) tegenover de nazi’s in Duitsland en de NSB in Nederland. Dat was een politiek waarin de communisten als groter gevaar werden behandeld dan de fascisten.

Celine, zelf (niet-praktiserend) joods, vertelde over haar persoonlijke belevingen. Hoe haar moeder en broer werden gearresteerd en gedeporteerd en hoe zij zelf meerdere malen verraden, maar ook uit handen van de nazi’s werd gered. Ze vertelde natuurlijk ook over haar eigen beleving van de Februaristaking, hoe de CPN opriep tot staken en zich als enige partij al vóór de oorlog verzette tegen het fascisme. Celine: "Men vroeg niet naar wie de staking organiseerde. Iedereen staakte gewoon." Het was voor het merendeel van de mensen duidelijk dat er iets moest gebeuren. Het was de inmiddels illegale CPN die besloot daadwerkelijk actie te ondernemen.

Celine vertelde over haar deportatie naar 'het oosten', naar Auschwitz, in 1944 op 24-jarige leeftijd. Nummer A-25236 kreeg zij in haar arm getatoeëerd. Meerdere malen wist ze met geluk de selecties op Auschwitz en die van de beruchte dr. Mengele te doorstaan. Ze werd tewerk gesteld in een Skoda-fabriek, niet om auto’s te fabriceren, maar munitie. Daar gingen de geruchten al de ronde. Vluchtig werd daar gesproken en gefluisterd "Warschau", "Aken"; de opmars van het Rode Leger.

Na de bevrijding terug in Nederland zat ze vol met anti-Duitse gevoelens. Een communist en vriend van de familie stelde haar voor aan een Duitse vrouw, die zich verzet had tegen het Hitler-fascisme. In 1949 is Celine, illegaal, naar Duitsland vertrokken om aan het conservatorium te studeren. Duitsland was bezet gebied en je mocht daar niet zomaar naartoe. In 1949 maakte zij daar nog de oprichting van de DDR mee.

Na het verhaal van Celine sprak ook Jan Groot uit Haarlem nog enkele woorden. Jan, inmiddels bijna 90, werd aan de vooravond van de staking door de CPN-leiding naar Hillegom gestuurd om van daaruit de volgende ochtend, samen met 4 andere kameraden, de staking in Haarlem en omstreken te ontketenen. Zonder morren legde ook in Haarlem iedereen het werk neer.

Celine: "Anti-Duits ben ik niet meer, maar antifascist blijf ik, mijn hele leven. Wat ze nu met Marokkanen en Turken doen, dat deden ze toen met joden. Het maakt niet uit of het nu joden of Marokkanen zijn. Dit mag niet weer gebeuren."

Bronnen: ANP/februaristaking.nl/CJB