LA PAZ, 19 december 2005 - De presidentsverkiezingen in Bolivia zijn met overmacht gewonnen door de linkse boerenleider Evo Morales. Na een officiele telling van 92 procent van de stemlokalen, heeft Morales ruim 54 procent van de stemmen behaald. Zijn rechtse tegenstander Jorge Quiroga heeft zijn nederlaag erkend. De 46-jarige Aymará-indiaan van de Beweging Naar het Socialisme (MAS) is de eerste inheemse president van Bolivia en hij wil een links-nationalistisch beleid gaan voeren.

Felecitaties voor de nieuwe president van Bolivia, Evo Morales

"Er is een enorme verantwoordelijkheid om onze geschiedenis te veranderen", zei Morales. "En met deze verkiezingsuitslag ben ik ervan overtuigd dat de verandering die het Boliviaanse volk wil, zal worden gerespecteerd." De socialist wil onder meer de greep van de overheid op de aardgas- en oliesector versterken en een einde maken aan de vrijemarktpolitiek. Ook wil hij de cocateelt, waarvan veel arme boeren afhankelijk zijn, legaliseren.

Morales omschreef zijn campagne als een "nachtmerrie voor de Verenigde Staten". Hij zei dat de Verenigde Staten welkom zijn, maar dat hij nee zegt tegen "een relatie van onderwerping". Tot zijn vrienden rekent Morales de presidenten Fidel Castro van Cuba en Hugo Chavez van Venezuela, evenals de linkse politici die in de afgelopen tien jaar door verkiezingen aan de macht kwamen in Argentinië, Brazilië en Uruguay.

Evo Morales komt van een straatarme familie. Als kind hoedde hij lama's en hij maakte zijn middelbare school nooit af. Toen hij 17 was, verhuisde zijn familie naar het platteland om zich te wijden aan de verbouw van coca. Daar kwam Morales in contact met de vakbeweging en begon hij zijn loopbaan als leider van de cocaboeren. In 1997 werd hij gekozen tot lid van het nationale congres. In 2002 werd zijn Beweging naar het Socialisme (MAS), de op een na grootste fractie. Morales zelf werd bij diezelfde verkiezingen tweede in de race om het presidentschap. De twee jaar daarna was hij een van de boegbeelden in de felle volksopstanden die leidden tot de val van twee presidenten.

In oktober 2003 leidden wekenlange sociale protesten met een saldo van 67 doden tot het aftreden van president Gonzalo Sánchez de Lozada. Directe aanleiding was de export van gas naar de Verenigde Staten via Chili. Carlos Mesa, vice-president onder het bestuur van Sánchez de Lozada, werd benoemd tot president met de belofte om tegemoet te komen aan de eisen van volksbewegingen, de zogenaamde agenda van oktober. Deze omvatte de organisatie van een referendum over het gas, een grondwettelijke assemblee en de uitvaardiging van een nieuwe gaswet.

Eén jaar en 7 maanden later is Bolivia opnieuw in een diepe crisis verzeild geraakt. Grootschalige protestacties, waaronder wegblokkades en de bezetting van openbare gebouwen, leggen grote delen van het land lam. De eisen van de actievoerders worden met de dag scherper en het optreden van de ordediensten feller. Verschillende scenario’s doen de ronde om een uitweg te vinden voor de crisis. Sommige pleiten voor radicale hervormingen, anderen zijn te vinden voor de pragmatische oplossingen. In een poging om de spanning niet nog verder te laten oplopen heeft president Mesa op 6 juni de handdoek in de ring gegooid en zijn ontslag aangeboden.

En nu is Morales zelf president. De problemen in Bolivia zijn groot. De armoede is enorm en de bevolking is sterk gepolariseerd over belangrijke vraagstukken, zoals regionale autonomie en de nationalisatie van gaswinning. Een zware taak wordt het organiseren van een grondwetgevende vergadering binnen zes maanden. Morales zal vanuit veel sectoren tegenwerking krijgen. De conservatieve middenklasse vertrouwt hem niet omdat hij indiaan is. Veel ondernemers vertrouwen hem niet omdat hij grenzen wil stellen aan de vrije markt. En de Amerikanen vertrouwen hem niet omdat hij de cocateelt wil legaliseren. In het parlement heeft Morales geen meerderheid, maar zijn overwinning is een triomf voor de volksbeweging.

Een belangrijke factor heeft zich zondag in het voordeel van Morales gekeerd: de omvang van zijn overwinning. De grote angst was aanvankelijk dat hij het maar net zou redden, waardoor zijn legitimiteit klein was gebleven. De huidige cijfers maken niet alleen een tweede ronde overbodig, ze geven hem ook een mandaat waar niet mee te spotten valt. Dat is belangrijk voor Morales, maar het is minstens zo belangrijk voor Bolivia, dat snakt naar eenheid om de moeilijke problemen te lijf te gaan. (Novum/AP/ANP/RNW)

Latijns-Amerikaanse indianen vieren overwinning Morales

MEXICO-STAD, 20 december 2005 - Evo Morales brengt "een verfrissende wind voor alle inheemse volkeren", zegt de Guatemalteekse Nobelprijswinnares Rigoberto Menchú. Inheemse leiders in heel Latijns-Amerika zijn opgetogen dat Bolivia voor het eerst een president van inheemse afkomst krijgt.

De verkiezing van Morales is de belangrijkste mijlpaal "sinds Spaanse kolonisatie", juicht Luis Macas, het hoofd van de machtige Federatie van Inheemse Volkeren van Ecuador. "Zijn verkiezing zal niet alleen goed zijn voor Bolivia, maar ook voor de rest van Latijns-Amerika."

Het Latijns-Amerikaanse continent telt tussen de 33 en 40 miljoen mensen van inheemse afkomst, verdeeld over zo'n 400 verschillende etnische groepen. Eén ding hebben ze bijna allemaal gemeen: ze kampen met armoede en discriminatie.

Maar de afgelopen 15 jaar ontpopten zich machtige en goedgeorganiseerde indianenbewegingen, die in Ecuador en Bolivia regeringen omverwierpen en hun zaak op de nationale agenda brachten, zoals de zapatistenbeweging in Mexico. Steeds meer inheemsen schopten het tot burgemeester, parlementslid en minister. In Bolivia was Amyara-indiaan Víctor Hugo Cárdenas van 1993 tot 1997 vice-president.

De inheemse bewegingen en hun leiders putten nieuwe hoop uit de verkiezingsoverwinning van Morales. Ook Morales maakt deel uit van de Aymara-indianen, de grootste etnische groep in Bolivia. Hij liet zich opmerken als leider van de Boliviaanse cocaboeren in de streek van Chapare en neemt het consequent op voor de gemarginaliseerde indianengemeenschappen in het land.

Morales overwinning is "een belangrijk precedent in de sociale strijd van de hele regio", zegt Menchú, de Maya-indiaanse die in 1992 die Nobelprijs voor de Vrede kreeg. "Hij zal altijd op zijn inheemse broers en zusters kunnen rekenen. Als we hem op een of andere manier kunnen steunen, zullen we dat doen."

Ze wordt bijgetreden door Miguel Guatemal van de Federatie van Inheemse Volkeren van Ecuador, en ook door Rafael González, de voorzitter van de boerenorganisatie CUC in Guatemala. González hoopt dat dit gevolgen zal hebben voor het hele continent, en dat in de toekomst andere inheemse volkeren "een president zullen hebben die hen werkelijk vertegenwoordigt, zoals in Bolivia".

Menchú waarschuwt wel dat de nieuwe president voor een "uiterst moeilijke taak staat, omdat hij een land zal leiden waar racisme en discriminatie diepgeworteld zijn", en dat bovendien kampt met "ernstige economische problemen, armoede, en sociale en politieke breuklijnen". "We weten dat hij alle hulp van zijn boers en zussen zal nodig hebben", zegt ze.

Volgens een Wereldbankrapport van dit jaar leeft 74 procent van de inheemse mensen in Bolivia in armoede. Indianen in Bolivia gaan gemiddeld 3,7 jaar minder lang naar school dan hun landgenoten met Spaanse wortels. Indiaans kinderen moeten vier keer vaker werken in plaats van leren dan hun blanke leeftijdgenootjes.

De politieke invloed van de inheemsen is de laatste 15 jaar enorm toegenomen. Toch geldt voor de vijf landen met de grootste inheemse bevolking - Bolivia, Ecuador, Guatemala, Mexico en Peru - nog steeds dat je kans op armoede met 13 tot 30 procent stijgt als je in een indiaans gezin wordt geboren. (IPS)