20 december 2007 - Na de verdrijving van Servische troepen uit Kosovo door Navo-bombardementen op het federale Joegoslavië, wordt de provincie sinds 1999 door de Verenigde Naties bestuurd.

Hashim Thaci riep zich na de parlementsverkiezingen van 17 november 2007 in Kosovo al snel uit tot winnaar. Voorlopige uitslagen gaven zijn "Democratische Partij van Kosovo" iets meer dan een derde van de stemmen. Van de uitgebrachte stemmen, dan wel. Want minder dan 45% van de stemgerechtigde Kosovaren was opgedaagd voor deze ‘historische verkiezingen’. Historisch, want dit zou gaan over de onafhankelijkheid van Kosovo.

De partij van het UCK – Kosovaars Bevrijdingsleger – had het felst campagne gevoerd voor onmiddellijke onafhankelijkheid na de limiet van 10 december. De Verenigde Staten, Rusland en de Europese Unie zouden op die datum een rapport aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties overmaken waarin ze melden hoever ze gekomen zijn in onderhandelingen over het statuut van Kosovo. Maar al maanden eerder was duidelijk dat er geen akkoord zou komen omdat VS en EU alleen vrede nemen met volledige onafhankelijkheid, terwijl Rusland Kosovo binnen het Servische kader wil houden.

Voor zowel Washington als de belangrijkste lidstaten van de EU moet de mislukking van die onderhandelingen dan maar gevolgd worden door een eenzijdige onafhankelijkheid die ze dan ook prompt zullen erkennen. Daarmee waren de onderhandelingen al lang gehypothekeerd. Servië zelf heeft weinig middelen om zich daartegen te verzetten, het kan er alleen op rekenen dat Rusland in internationale instanties dwars ligt. Maar Moskou is alleen betrouwbaar zolang zijn eigen belangen niet in het gedrang komen.

De onafhankelijkheid van Kosovo dreigt te leiden tot nieuwe conflicten in gewezen Joegoslavië. Ook in andere republieken zullen de grenzen in vraag worden gesteld: in Macedonië door de Albanezen die een meerderheid vormen in het westen en door de Albanese minderheid in Montenegro, door de Serviërs in enkele kleinere gebieden van Kosovo waar ze talrijk zijn, door de Kroaten in het westen en zuiden van Bosnië… Met Kosovo is de ontbinding van het federale Joegoslavië dus nog niet afgerond.

'EU gaat VN-plan voor Kosovo implementeren'

De Europese Unie staat klaar om het plan van VN-gezant Martti Ahtisaari voor de onafhankelijkheid van Kosovo tot uitvoering te brengen. Dat hebben de Verenigde Staten en de EU laten weten na onsuccesvol overleg in de Veiligheidsraad.

De standpunten van Servië en de etnisch-Albanezen in Kosovo zijn 'onverenigbaar', zeiden de VS en de EU. Rusland echter steunde de oproep van zijn bondgenoot Servië tot meer onderhandelingen. Servië is bereid Kosovo verregaande autonomie te verlenen.

De Italiaanse minister van buitenlandse zaken Massimo D'Alema bevestigde dat de vijftien leden van de Veiligheidsraad 'geen specifieke conclusies' hebben bereikt. De Veiligheidsraad riep Servië en Kosovo wel op alles te doen om de vrede te bewaren. De Britse VN-ambassadeur John Sauers zei dat als de Veiligheidsraad verdeeld blijft, de EU bereid is het plan van Ahtisaari op te leggen.

Een Europese diplomaat zei dat met het mislukken van de sessie van woensdag waarschijnlijk een einde is gekomen aan de discussie in de Veiligheidsraad. De EU gaat zich waarschijnlijk in februari met de Kosovo-kwestie bezighouden, na de Servische verkiezingen. Ahtisaari heeft onafhankelijkheid voor Kosovo voorgesteld onder internationaal toezicht.

De Servische premier Vojislav Kostunica zei tijdens de sessie dat de Veiligheidsraad het lot van Servië in handen heeft. De toekomst van Servië hangt af van hoe de leden antwoord geven op de vraag of de soevereiniteit en de grenzen van een VN-lidstaat in de 21ste eeuw werkelijk gerespecteerd worden, zei hij.

'EU-missie Kosovo zonder VN-mandaat illegaal'

Kosovo wil onafhankelijk worden van Servië, maar zowel Belgrado als Moskou is daar tegen.
De eventuele beslissing om Kosovo toe te staan zich af te scheiden van Servië schendt het VN-handvest en een resolutie van de Veiligheidsraad in 1999, die Kosovo onder het bestuur van de VN plaatste. Bovendien geeft een dergelijke beslissing rebellen wereldwijd hoop, zei Kostunica.

Een missie in Kosovo die de Europese Unie wil organiseren is zonder mandaat van de Verenigde Naties illegaal. Dat heeft de Russische gezant in de Servische provincie gezegd, meldde het persbureau Interfax. Rusland heeft aangegeven in de VN-Veiligheidsraad zijn vetomacht te zullen gebruiken om onafhankelijkheid van Kosovo te voorkomen. Volgens de Russische gezant, Aleksandr Botsan-Chartsjenko, is de internationale aanwezigheid in Kosovo geregeld in resolutie 1244 van de Veiligheidsraad en kunnen daar geen wijzigingen in worden aangebracht zonder toestemming van diezelfde raad.

De Amerikaanse VN-ambassadeur Zalmay Khalilzad zei echter dat de VN-resolutie de legale basis verschaft om het plan van Ahtisaari in te voeren.

'Kosovo is Servië'

De Servische regering, die internationaal vooral kan rekenen op de steun van Rusland, brengt de grote figuren uit de West-Europese politieke geschiedenis in stelling om die dreiging af te wenden. "Wat ondeelbaar is, moet één blijven", zegt de Duitse staatsman Willie Brandt op grote affiches in Belgrado. Rijkelijk laat zet de Servische regering een propagandaoffensief in om de Serviërs te mobiliseren achter de slogan 'Kosovo is Servië'.

“We zullen verdedigen wat van ons is. We zullen ons nooit overgeven”, zegt de Britse oorlogspremier Winston Churchill op één van de affiches. Die uitspraak had betrekking op de offensieven van de troepen van Hitler. Ook de voormalige Franse president Charles De Gaulle is te zien op affichewanden in Servië. “Ooit zullen de tranen drogen, de haat ebt weg en slagvelden worden weer omgeploegd, maar ons vaderland zal blijven”, staat er op de affiche met zijn hoofd.

De bedoeling is “te laten zien dat Servië de Westerse waarden koestert, maar ook duidelijk te maken wat de juiste houding is als ‘s lands belang op het spel staat”, liet het Servische ministerie voor Kosovo weten. Het reclamebureau Arts and Crafts dat de affiches ontwierp, wil dat de Serviërs doorkrijgen “dat het aanvaardbaar is op te komen voor nationale belangen.” “De onderliggende boodschap is je niet zomaar lijdzaam kan toekijken hoe je vaderland aan stukken wordt gereten”, verduidelijkt Dragoslav Bokan, de eigenaar van het agentschap.

Kosovo is de wieg van de eerste Servische staat die in de Middeleeuwen ontstond, maar nu wonen er twee miljoen etnische Albanezen en minder dan 100.000 Serviërs. De Servische regering wil niet horen van een onafhankelijk Kosovo. De Servische premier Vojislav Kostunica heeft gezegd dat zijn land de onafhankelijkheid van Kosovo “nooit zal erkennen en alle toekomstige beslissingen in die richting als onbestaand zal beschouwen”. Volgens Kostunica zal dat standpunt ook niet veranderen in ruil voor een snellere toetrede tot de Europese Unie.

De meeste Kosovaarse Serviërs leven in het noorden van de provincie, in en rond de stad Mitrovica. Daar betoogden gisteren (18 december) duizenden Serviërs tegen de onafhankelijkheid van Kosovo. Sommige droegen foto’s van de Russische president Vladimir Poetin mee, en bordjes met “Rusland, help ons.”

'Opdeling'

De Servische regering heeft een kantoor geopend in Mitrovica. De bestuurders van de Verenigde Naties vinden dat een schending van de VN-resoluties die het samenleven van Serviërs en etnische Albanezen in Kosovo regelen. Maar de meeste waarnemers geloven dat Servië stilletjes de opdeling van Kosovo voorbereidt. Het kantoor past in dat plan.

"De opdeling van Kosovo is al een realiteit op dit terrein”, zegt politiek analist Ivan Vejvoda. "We moeten alleen een wettelijke definitie van die situatie vinden.” De opdeling van de provincie kwam nooit op tafel bij de internationale onderhandelingen over de toekomst van Kosovo, maar verscheidene diplomatieke missies die Belgrado bezochten, hadden het wel over die optie. Westerse diplomaten verwachten dat de Serviërs of de etnische Albanezen vroeg of laat een voorstel in die richting zullen lanceren. De heldhaftige affiches maken intussen weinig indruk in Servië. “We zijn Kosovo in 1999 verloren, en hoe meer de regering het tegendeel beweert, des te meer worden we ons daarvan bewust”, zegt Ivana Djordjevic, een lerares in Belgrado. “Wij maken ons meer zorgen over de traagheid waarmee de levensomstandigheden hier verbeteren. Praten over Kosovo is voor de regering een efficiënte manier om de aandacht af te leiden van haar slechte prestaties.” Kosovo, waar niemand wint... (Novum/AP/IPS/Uitpers)