Door Wietse V. Ratsma.

Kort na de geslaagde Russische Oktober Revolutie van 1917 werd deze eerste socialistische staat bedreigd met invasie door een aantal machtige kapitalistische landen waaronder Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten, die de oppositie in Rusland steunden en, zo zei Winston Churchill "de nieuwe Sovjetregering in de kiem wilden smoren". (1)

Onder de bevolking van westerse landen heerste er echter nogal wat sympathie voor het door de tsaar onderdrukte Russische volk en dit leidde al spoedig tot de oprichting van "Hands Off Russia Committees" (Handen af van Rusland Comités) door mensen die de revolutie steunden en hun solidariteit daarmee verklaarden. Later, toen de Sovjet-Unie definitief gevestigd was, veranderden deze comités van naam en stonden bekend als Vriendschapsorganisaties met de Sovjet-Unie.

Gedurende de oorlogsjaren van 1940 - 45 was er ook in Amerika veel sympathie voor de USSR en de "National Council for Soviet-American Friendship" had als erepresident Joseph Davies, de VS-ambassadeur in Moskou, die in 1945 geëerd werd voor zijn werk in Amerika-Sovjetrelaties door het uitreiken van de Order van Lenin, de hoogste Sovjetdecoratie. (2) Ook in andere landen namen vooraanstaande politici en personages deel in de Vriendschapsorganisaties met de Sovjet-Unie.

Het begin van de koude oorlog bracht daarin echter verandering. President Roosevelt was inmiddels opgevolgd door Harry Truman die veel minder sympathiek tegenover de Sovjet-Unie stond. Truman had al eerder verklaard dat "als we zien dat Duitsland de oorlog gaat winnen moeten we Rusland helpen, maar als Rusland wint moeten we Duitsland helpen en haar zo veel mogelijk Roden doen doden". (3) Deze groeiende vijandelijke houding van het westen tegenover de Sovjet-Unie, de vorming van de NAVO, de wapenwedloop, en de meedogenloze anti-Sovjetpropaganda hadden tot gevolg dat niet-links georiënteerde mensen de vriendschapsverenigingen verlieten. Toch was het juist toen dat het noodzakelijk was om de vriendschapsbanden staande te houden zodat begrip voor elkaars situatie, d.w.z. het leven in twee verschillende socio-economische systemen, kon worden bevorderd. Om in vrede naast elkaar te kunnen leven moet men de communicatie juist versterken, niet vernietigen. De vriendschapsverenigingen buiten de Sovjet-Unie vervulden die rol door samenwerking met de Sovjetvereniging voor Vriendschap en Culturele Relaties met het Buitenland. In de sfeer van hun activiteiten lagen o.a. culturele en professionele uitwisselingen, tentoonstellingen, toeristen bezoeken, het vertonen van films enz. De president van de Sovjetvereniging was in die tijd kosmonaut Martina Tereshkova.

Na de ontbinding van de Sovjet-Unie in 1990 en de terugkeer van dat land naar het kapitalisme leek de rol van de vriendschapsverenigingen te zijn beëindigt. De Sovjetvereniging viel uit elkaar en de buitenlandse organisaties verloren daarmee hun contacten in de voormalige Sovjet-Unie. Voor korte tijd stonden de activiteiten stil, terwijl de nieuwe situatie bestudeerd werd. In Canada, bleef de Canada-USSR Asociation bestaan en veranderde haar naam in de "Canadian Friends of Soviet People" (Canadese Vrienden met Sovjet Mensen), waarbij men onder 'Sovjetmensen' diegenen bedoelt die het herbouwen van de socialistische staat in Rusland en de voormalige republieken voorstaan. De Canadese organisatie heeft nu al voor meer dan tien jaar het maandblad 'Northstar Compass' (4) gepubliceerd waarin o.a. nieuws over de strijd voor het socialisme in Rusland en in andere landen wordt gepresenteerd. In september 2001 werd in Toronto een internationaal congres georganiseerd waaraan organisaties vanuit 16 landen deelnamen. Dit leidde tot de formatie van de "International Council for Friendship and Solidarity with Soviet People" die zich tot doel stelt de Sovjetmensen te assisteren in het herbouwen van het socialisme in de voormalige Sovjet-Unie. Kort geleden is ook de "Russische Vereniging voor Vriendschap met het Buitenland" gevormd, zodat een nieuwe samenwerking nu tot stand gebracht kan worden. Verdere ontwikkelingen moeten uiteraard nog afgewacht worden en zullen afhangen van de wensen en mogelijkheden zoals die in iedere vriendschapsvereniging bestaan. Wie verder aan deze interessante ontwikkeling wil deelnemen kan meer informatie verkrijgen via het Canadese hoofdkantoor van de International Council op het volgende adres:

International Council,
280 Queen Street West,
Toronto, ON M5V 2A1, Canada.
of via e-mail naar mlucas3545@aol.com
of (in het Nederlands) naar ve1ua@rac.ca

Noten:
(1) Leonid Brezhnev, Pages from his Life.
(2) Memories, door Andrei Gromyko.
(3) Ibid.
(4) www.northstarcompass.org