Globalisering is niets meer of minder dan de hedendaagse vorm van het altijd al mondiale kapitalisme, dat immers sinds ca. 1500 (sommigen plaatsen de oorsprong van het kapitalisme nog eerder, maar dat doet aan de essentie van mijn stelling niets af) als “superieur economisch systeem” op aarde heerst. Dat wil zeggen: als het machtigste en meest ‘efficiënte', waarbij dat laatste niet wil zeggen het beste in morele of sociale zin, integendeel.

Het kapitalisme heeft wel degelijk zijn nut gehad: het verscheurde oude, feodale rimram en legde de wereld open. Maar het heeft diezelfde wereld vanaf die tijd ook ‘automatisch’ - d.w.z. inherent aan het systeem, dus onvermijdelijk en onophoudelijk - verdeeld in een groep rijke landen (in het begin in Europa, later Japen en Amerika enz. erbij - en een 'ring' van arme(re) landen. Binnen die rijke en arme(re) landen is er een vaak scherpe tegenstelling tussen bezitters en ‘niet-bezitters’ (van - de grote - productiemiddelen) en ook tussen de landen onderling zijn er tegenstellingen, die bijv. tot oorlogen leidden en leiden. Alleen een doorbreken (afbreken) van deze machtstructuur kan leiden tot een rechtvaardige(r) samenleving op wereldschaal. En dat kost bloed, zweet en tranen…

Ondertussen zijn alle stapjes en sprongen in de goede richting nuttig en zinvol - we moeten niet lijdzaam wachten tot ‘de grote clash’ komt... We moeten hervormingen, die altijd afgedwongen moeten worden, niet afdoen als inkapseling (hoewel dat gevaar er wel degelijk is en het wel degelijk voorkomt!!) Anders gezegd: hervormingen en revoluties gaan in zekere zin hand in hand - althans: vinden min of meer gelijktijdig plaats en wel op wereldschaal. Denk maar aan sociale hervormingen in Europa enerzijds en het begin van de revolutie op Cuba aan de andere kant van de oceaan. In verschillende landen, op verschillende niveaus, in verschillende mate en soms botsend met elkaar vinden de veldslagen in de klassenstrijd plaats. Er is geen sprake van een simpele vooruitgang: soms moeten we zelfs (zoals nu) stapjes of forse stappen terug doen, maar we moeten nooit vergeten dat we straks weer stapjes of misschien wel stappen vooruit kunnen maken. Met elkaar vormen al deze sociale veldslagen, al deze veroveringen, als deze sociale wetten, als deze sociale revoluties, al deze etappes in de mars naar de vrijheid, het weefsel van een nieuwe samenleving. De vraag is dan ook niet 'hervorming OF revolutie', maar: hoeveel hervormingen zijn nodig/mogelijk voor er zoiets als revolutie nodig/mogelijk is.

De globalisering, hoe verderfelijk ook vanwege de afschuwelijke gevolgen zowel binnen de rijke landen als - vooral - in de derde wereld - effent ongewild de weg naar sociale revoluties en sociale hervormingen die op den duur een eind kunnen maken aan dit uitbuitingssysteem. Maar het is een lange mars...

© Jan Bontje 2004.