Kunst voegt iets toe aan de werkelijkheid; het geeft deze niet zomaar weer. Een kunstwerk is geen verbeelding van de werkelijkheid, maar de verwerkelijking van de verbeelding. Kunst is het zout in de pap, de kunstenaar is de eeuwige lastpost zonder wie de maatschappij zou verdorren. Daarom worden zij gehaat door dictators.

Beeldhouwer en schilder, schrijver en dichter, musicus en zanger, tekenaar en etser, cineast en acteur, columnist en liedjesschrijver: zij creëren allemaal op hun eigen bijzondere wijze hun eigen werkelijkheid. Die lijkt weliswaar vaak op 'de' werkelijkheid, maar is er absoluut géén kopie van. Dat dit zo is - of, erger: zou moeten zijn - is het grootste misverstand aller tijden. Het socialistisch realisme, hoe verklaarbaar ook vanuit de specifieke omstandigheden waaronder het ontstond, was een dergelijke vergissing. De werkelijkheid van de kunstenaar is een andere dan de werkelijkheid van alledag en is derhalve onderhevig aan eigen regels en wetmatigheden. Kunst moet daarom op zijn eigen normen, zijn eigen 'innerlijke waarden', worden beoordeeld. Vragen als 'is het waar' of 'wat stelt het voor' hebben meestal geen zin.

Je vraagt toch ook niet wat de 'waarheid' is van een muziekstuk? Kunst heeft zijn eigen waarheid. En daar hebben kerk en staat, politie en justitie, geen gezag. Daarom is het onzinnig om rappers die een venijnig liedje over een of andere politica maken, te vervolgen. (Wat niet wil zeggen dat dat liedje zo goed of mooi is, maar daar gaat het niet om.) Het vervolgen van kunstenaars dient dan ook een ander doel dan 'de' waarheid’ of 'het' rechtsgevoel. Het gaat om een politieke vervolging vanuit een welbegrepen klassenbelang: de machtigen en bezitters in dit land, vertegenwoordigd door bekochte en gekochte politici, staan niet toe dat hun macht wordt ondermijnd. Dat verklaart de felheid en dolgedraaide woede waarmee vooral kunstzinnige kritiek op politici sinds 11 september 2001 wordt aangepakt.

Terwijl de reclamemaffia ongestraft geweld, racisme en seksuele intimidatie mag weergeven in stompzinnige reclamespotjes op tv, wordt een woordkunstenaar die de vinger op de zere plek van de verrotte samenleving legt genadeloos afgestraft en, naar men mag vrezen, door justitie gestraft. Politici mogen zelf wel ongestraft oproepen tot haat tegen andersdenkenden, illegaal oorlog voeren, de derde wereld plunderen, stap voor stap de armoede in ons land invoeren, het jaarsalaris van een arbeider toevoegen aan hun eigen vette pot, bejaarden indirect vermoorden door hun asociale bezuinigingsmaatregelen, diefstal plegen uit de collectieve spaarpot van miljoenen werknemers. Dat is dan ook geen kunst.

© Jan Bontje 2004.